Elias Maticas 13

Elias Maticas 13

 

Nag-iba ng daan si Elias upang umiwas sa mga tsismoso at tsismosa sa tindahan ni Manay Gloria. Kaya lang nahirapan naman siyang itulak at imaneho ang kaniyang kareta dahil mabato at hindi sementado ang daang iyon. Gayunpaman, kinailangan niyang magmadali dahil mangangahoy at bibili pa siya ng isda.

 

Sa tindahan ni Tata Balana, iwas na iwas si Elias dahil nakita niya ang nanay ng kinakapatid niyang si Eloy, na nakatira sa kabilang pampang ng ilog.

 

“Oy, Elias,” nakangiting bati ni Nana Pilang. “Kumusta? Balita ko, parabulong ka na ngayon.”

 

“Po? H-hindi po.” Mas lalo niyang binilisan ang pagtulak sa kaniyang kareta. Kahit hingal na hingal na siya.

 

“Punta ka sa bahay. May lagnat kasi si Eloy,” pahabol na sigaw ni Nana Pilang.

 

Itinaas niya lang ang kaniyang kamay, pero hindi nagsalita, ni lumingon.

 

Sa kanto ng Kalye Balo, bago siya lumiko, lumabas si Tata Amiong sa tarangkahan ng bakuran ng bahay ng mga kalaro niyang sina Binang, Mario, at Anding sa kanto.  Muntikan nang makalas ang mga gulong ng kaniyang kareta nang bigla siyang huminto dahil tinawag siya nito.

 

“Po?” Kinakabahan siya sa sasabihin nito, pero, dahil kilala niya si Tata Amiong bilang tahimik at mabait na tao, gusto niyang malaman ang sasabihin nito.

 

“Mapaturi na si Mario ngayon. Ikaw, kailan ka magpapatuli?” nakangiti nitong tanong.

 

Magkahalong saya at kaba ang naramdaman niya. Masaya siya dahil walang kinalaman sa panggagamot niya ang sinabi nito. Pero kinabahan siyang bigla nang marinig ang salitang ‘tuli.’ Hindi naman siya naduduwag, hindi lang niya napansin ang panahon na darating na pala siya sa puntong mararanasan niya iyon.

 

“Ngayon na po ba?”

 

“Oo, papunta na ako sa may ilog, sa may niyugan ni Tata Vic. Papunta na rin doon si Mario at iba pang mga bata.”

 

“Paalam po muna ako kay Papay.”

 

“Sus! Huwag na. Siyempre papayag `yon. Huwag kang matakot. Mabilis lang naman. Dalawa o tatlong pukpok, tapos na. Sa una lang masakit.”

 

Parang naramdaman niya ang sakit na sinabi ni Tata Amiong. Napangiwi siya. “Wala pa po akong kalo-kalo.”

 

“Ako na ang bahala. Marami akong inihanda. Pupunta ka na lang doon.”

 

Hindi siya umoo, hindi rin humindi. Basta pinaandar niya lang ulit ang kaniyang kareta nang hindi nagmamadali. Para siyang nanghina.

 

“Elias, hindi ka magpapatuli?” tanong ni Tia Ofelia—ang nanay ni Jasper, habang ito ay nagwawalis sa bakuran.

 

“Si Jasper po ba?” ganting tanong niya kasi hindi siya sigurado kung magpapatuli na siya o hindi pa.

 

“Hinahanap nga ni Mayong. Akala ko nga, magkasama kayo.”

 

“Hindi po. Baka po kasama si Matt.”

 

“Ah, baka nga. Pero kapag nakita mo, ha, pakisabi pumunta na sa may ilog. Nandoon na yata si Tata Amiong.”

 

“Sige po.” Lumakas ang loob niya dahil magpapatuli rin si Jasper. Nahiling pa nga niya na sana magpatuli rin si Matt. At napangiti siya nang maalala ang sinabi sa kaniya ni Lolo Leo.

 

“Kapag tuli ka na, maraming pagbabago ang magaganap sa katawan mo o sa sarili mo. Magbibinata ka na,” sabi ni Lolo Leo, kasunod ang pagbulong nito sa kaniya, na ikatawa nila.

 

“Ano pa po ang magbabago sa akin?”

 

Tutubuan ka ng balbas, bigote, at buhok sa kilikili at maselang bahagi. Lalalim ang boses mo. Mas mabilis kang tatangkad at lumaki ang katawan.”

 

“Gusto ko po `yon!”

 

“Ayos `yan! Kaya kapag puwede ka nang tuliin, magpatuli ka na. Tutulungan at tuturuan kitang maglinis at nagpagaling.”

 

“Talaga po?”

 

“Oo naman. Ikaw pa lang ang apo kong lalaki, na matutulungan ko. Kung puwede nga lang, ako pa ang magtuli sa `yo, e.”

 

Nagtawanan muna ang maglolo, bago muling nagtanong si Elias. “Gaano po kasakit ang tuli?”

 

Saglit na nag-isip si Lolo Leo. “Depende. Depende sa kapal ng balat ng pututoy mo. At depende sa magtutuli. Kapag mabigat ang kamay niya, masakit ang tuli. At kapag naman magaan, okey lang. Kayang-kaya mo ang sakit. Huwag ka na lang tumingin. Tumingala ka sa langit at magdasal.”

 

“Si Tata Amiong din po ba ang nagtuli sa inyo?”

 

Lalong natawa si Lolo Leo. “Hindi siya. Oo, siya na lang ang paraturi sa Sitio Burabod ngayon, pero noon, marami. Ang nagtuli sa akin ay si Tata Pinyok. Magaan ang kamay niya kaya hindi ko halos ramdam ang sakit. Dalawang pukpok lang, tapos na.”

 

“Sana magaan ang kamay ni Tata Amiong.”

 

“Sana. Pero kahit ano pa `yan, ang mahalaga, matuli ka para hindi ka nila tuksuhin na puyos.”

 

Hindi siya kumibo.

 

“Saka para maraming chicks ang magkaka-crush sa `yo,” nginitian at kinindatan pa siya ng kaniyang lolo.

 

Natawa siya sa alaalang iyon, pero bigla siyang nalungkot dahil wala si Lolo Leo. Paano siya magpapatuli kung wala ito? Walang tutulong at magtuturo sa kaniya.

 

“Elias, nakita mo ba si Jasper?” tanong ni Tio Mayong nang nakasalubong niya ito. “Galing ako sa bahay niyo.”

 

“Hindi po. Hindi ko rin po nakita si Matt. Baka magkasama po sila.”

 

“Saan na naman kaya nagsusuot ang dalawang iyon? Kapag nakita mo sila, Elias, pakisabi, umuwi na. Ipapatuli ko na si Jasper.”

 

“Ah, sige po, Tio Mayong.”

 

“Ikaw ba, magpapatuli na?”

 

“Bahala na po.” Natawa siya sa kaniyang sagot.

 

Pagdating niya sa bahay, agad niyang isinali sa biso o tapayan ang tubig na inigib. Sigurado siyang pagbalik niya mula sa pangangahoy ay malamig na ang tubig doon.

 

Itinali naman naman niya sa kaniyang baywang ang takuban (taguban) ng kaniyang ama, saka isuksok doon ang itak.

 

“Meow! Meow!” sabi ni Diego nang palabas na siya.

 

“Sasama ka?”

 

Muling nag-meow pa ang alaga niya, na noon ay nasa katre ni Lolo Leo.

 

“Huwag na, Diego, nagmamadali ako. Abangan mo na lang dito ang paraisda.” Natawa siya sa kaniyang bilin sa pusa, lalo na nang nakita niyang parang dumila si Diego. “Alis na ako. Diyan ka lang. Bantayan mo ang asin, baka nakawin na naman ng kudo-kudo.”

 

“Meow!”

 

Bago lumabas sa bakuran si Elias, tiningnan niya muna sa likod-bahay ang bao na may asin, na inialay niya sa kudo-kudo. Natuwa siya dahil wala nang laman ang bao. Plano niyang maglagay ulit ng asin doon pagbalik niya.

 

Pagkatapos niyon, dumiretso na siya sa kaniyugan para mangahoy. Wala siyang sinayang na sandali. Nagpokus siya sa pangangahoy, at isinantabi ang tungkol sa tuli. Nanghingi na siya ang sign sa Diyos kanina. Aniya, kapag magpatuli sina Jasper at Matt, magpapatuli na rin siya.

 

Halos nasa pampang na siya nang ilog nang tila narinig niya ang tawanan at ingay nina Jasper at Matt sa kabilang pampang. Kaya dali-dali niyang hinanap ang dalawa.

 

Sa kawayanan niya nakita ang mga ito. “Jasper! Matt!” pasigaw niyang tawag nang nasa pampang na siya. “Anong ginagawa niyo?”

 

“Gumagawa ng sulpot,” sagot ni Jasper.

 

“Halika! Gawa ka na rin,” aya naman ni Matt.

 

“Hinahanap ka pala ng papay mo, Jasper. Magpatuli ka na raw.”

 

“Ha?”

 

“Oo. Ikaw, Matt, magpapatuli ka ba?” Nakita niyang natigilan at napatingin sa isa’t isa ang mga kaibigan niya.

 

“Tara na!” aya ni Jasper kay Matt. “Tara na, Elias.”

 

Napalunok ng laway si Elias. Pero iyon na ang kasagutan sa hiningi niyang sign sa Diyos.

Elias Maticas 12

 Elias Maticas 12

 

“Meow! Meow!” bati ni Diego kay Elias paglabas niya sa kulambo.

 

“Adlaw, Diego! Nahamaw ka na?” Hinimas-himas niya ang ulo, leeg, at tiyan ng alaga niyang pusa.

 

Nagpatuloy sa pag-meow si Diego habang hinihilahid ang ulo sa binti niya.

 

Naramdaman naman niyang gusto nitong magpakarga, kaya binuhat niya ito, at isinampay sa kaniyang balikat. Alam niyang nararamdaman ni Diego ang negatibong emosyong bumabalot sa kaniya sa mga oras na iyon. Hanggang sa mga oras na iyon, magkahalong kabiguan, kahihiyan, at pagkainis sa sarili ang nararamdaman niya dahil sa pagtatawas niya kay Tonying kagabi.

 

Binati ni Elias ang kaniyang ina at kapatid, na noon ay nasa lamesa. Tila bumati rin si Diego sa mga ito.

 

“Mahaw na tayo,” sabi ni Mamay Marilou.

 

“Si Papay po?” tanong niya pagkatapos ilapag si Diego sa dulo ng lamesa.

 

“Namasada na,” pakli ng ina.

 

“Manoy, manggagamot ka uli ngayon? Sama ako,” sabi naman ni Natasha.

 

Tiningnan ni Elias si Mamay Marilou. Tulog na si Natasha nang umuwi sila ni Papay Oliver mula sa bahay nina Tonying, kaya walang alam ang kapatid niya.

 

“Magtitinda tayo ng mga gulay mamaya,” sabi ng kanilang ina.

 

“Wala na siyang lagnat, Mamay?” tanong naman niya, saka nagsimula na siyang magsandok ng mainit na kanin.

 

“Wala na.”

 

“Kaya ako na ngayon ang kasama mo sa, Manoy Elias. Ako ang batang alalay ng batang parabulong,” biro pa ni Natasha.

 

Natigilan si Elias sa pagsandok ng scrambled eggs. “Hindi na muna ako manggagamot, Natasha.” Ipinagpatuloy na niya ang paglalagay ng ulam sa kaniyang plato.

 

“O, bakit?” Humaba ang nguso ni Natasha, saka nilukuban ng kalungkutan.

 

“Kailangan ko pang pag-aralan nang mabuti para gumaling ako sa panggagamot.”

 

“Pero maaram ka na, Manoy.”

 

Umiling-iling lang si Elias, saka pinuno ng pagkain ang bibig.

 

“Sige na, tama na `yan, Natasha. Bilisan na nating kumain para makaalis na tayo,” sabi ng kanilang ina.

 

Nakahanda na ang bayong, basket, at bilao ng mga gulay na dadalhin nina Mamay Marilou at Natasha nang muling magsalita ang kanilang ina. “Ano’ng gagawin mo ngayon, Elias, pag-alis namin?”

 

Saglit siyang napaisip. “Mag-iigib na lang po muna, saka mangangahoy.”

 

“Sige, pero abangan mo si Tata Pepeng. Kung naglako siya ng isda, bumili ka,” bilin ng ina, saka ibinigay kay Natasha ang basket ng mga gulay, at binuhat naman ang bayong, saka sinunong ang bilao. “Alis na kami. Bahala ka na rito.”

 

“Opo.” Sinikap niyang hindi mahalata ng dalawa ang kalungkutan niya habang naghuhugas ng mga pinagkainan sa banggerahan.

 

Pagkatapos niyang maghugas, umalis na siya para mag-igib. Tulak-tulak niya ang kareta, kung saan nakasabit sa may manibela niyon ang container. Gusto sana niyang yayain sina Jasper at Matt para maibsan ang kalungkutan niya, pero kailangan niyang magmadali. Pasalamat din siya nang hindi niya Makita ang mga kaibigan nang dumaan siya sa mga bahay nito.

 

Pagdating sa kanto, sa may highway patungo sa bayan (sa kaliwa) at sa burabod sa (kanan), narinig niya ang mga sutsot ng mga kababaryo niya sa may tindahan.

 

Tila mas tumalas ang pandinig niya, kaya narinig niya ang mga sinasabi ng mga ito.

 

“Hindi naman pala maaram nanggamot. Nabudol tayo,” sabi ni Tata Onyo.

 

“Oo nga. Akala ko pa naman, naturuan na siya ni Lolo Leo,” sang-ayon naman ni Nana Puring.

 

“Sus! Puro laro lang naman ang alam niya. Kaya nga kontrang-kontra sa kaniya ang papay niya,” sabi naman ni Nana Tating.

 

“E, bakit nagamot naman niya si Nolito?” sabad naman ni Tata Turo.

 

“Sus! Tsamba lang `yon. Tingnan mo si Tonying, hindi niya kinayang gamutin. Hayun, galit sa kanya sina Tata Mikoy at Nana Viray,” sagot naman ni Kalbo, ang binatang kapitbahay ni Tonying.

 

Nagpatuloy pa ang usapan ng mga tsismosa at tsismosa sa tindahan kahit nakalayo na siya. Hindi na lang kalungkutan ang bumabalot sa katauhan niya, nagkaroon na rin siya ng hiya. Kung maaari nga lamang na hindi siya dumaan doon pabalik, gagawin niya.

 

“Elias! Elias!”

 

Napahinto at napalingon agad siya. “Nana Arming?” Nakita niyang lumalakad-takbo palapit sa kaniya ang nanay ni Tia Nona. Dahil nakita niyang nahihirapan ito, sinalubong na lamang niya ito pagkababa ng kareta niya. “Bakit po?” Hindi niya alam ang mararamdaman niya. Kakabahan ba siya, mahihiya, o matutuwa?

 

“Tulungan mo naman si Nona,” humahangos nitong sabi, habang sapo-sapo ang dibdib dahil sa hingal.

 

Alam naman niya ang nangyari kay Tia Nona kaya hindi na siya nagtanong kung bakit o ano. “Sorry po, Nana Arming. Hindi na po ako manggagamot.”

 

“Ay, bakit naman, Elias?! Kailangan ka ng Sitio Burabod. Kailangan ka ngayon ng anak ko.”

 

Iniyuko niya ang kaniyang ulo, saka kinusot-kusot ang laylayan ng damit. “Hindi po ako maaram.” Saglit lang siya tumingin sa matanda.

 

“Maaram ka na. Naniniwala ako sa kakayahan mo.”

 

“Hindi po. Nabigo po ako kay Tonying. Siguro po nabalitaan niyo na iyon.” Tumingin na siya kay Nana Arming habang hinihintay ang reaksiyon nito.

 

“Talagang mabibigo ka doon sa Tonying na `yon! Napakasinungaling ng taong `yon!” sabi ng matanda. Dumura pa ito dahil sa galit.

 

“Po? Bakit po?”

 

“Ay, hindi mo ba alam? Pinaniniwala niya ang mga lolo at lola niya na kesyo pinaglalaruan siya ng boringkantada. Ang dalawang matanda naman, paniwalang-paniwala. Ang totoo, nahuhumaling sa babae sa kabilang baryo.”

 

Tila mas lalong gumulo ang isipan ni Elias. “E, ang kuwento po nina Tata Mikoy at Nana Viray, lagi raw nawawala si Manoy Tonying kapag dis oras ng gabi. At pag-uwi raw ay parang kakaiba na ang ikinikilos. Wala sa sarili. May mga nakakakita raw na pupumunta siya sa Kabubudlan.”

 

“Naniniwala ka ba?”

 

Saglit na napaisip si Elias. “Nang tinawas kop o siya kagabi, wala po akong nakitang ano mang espiritu, lalo ng boringkantada.”

 

“Kaya ngani! Hindi totoong nagustuhan siya ng boringkantada, Elias. Si Nonoy mismo ang nakakita kay Tonying at doon sa babae, nang minsang naghatid siya ng pasahero sa bayan bandang alas-onse ng gabi.”

 

“Saan po nakita? Anong ginagawa?”

 

Inilapit ni Nana Arming ang bibig sa tainga ni Elias.

 

Namilog ang mga mata, at natakpan niya ang bibig dahil sa narinig.

 

“Kung ako sa `yo, Elias, ipagpatuloy moa ng panggagamot mo. Ikaw na ang magpatuloy sa misyon ng Lolo Leo mo. Pambihira ang kakayahan mo bilang batang parabulong. Hindi koi to sinasabi sa `yo dahil lang humihingi ako ng tulong sa `yo para kay Nona, kundi dahil iyan ang nakikita ko.”

 

Bumuka lang ang bibig niya, pero walang salitang lumabas.

 

“Elias, pakiusap kung may oras ka, dalawin mo ang Tia Nona mo sa bahay. Wala kaming pampadoktor sa kaniya. Hindi ko na rin alam ang gagawin sa kanya.” Tinapik-tapik ng matanda ang balikat niya, saka tumalikod.

 

Matagal siyang nakatayo lang roon habang tinitingnang makabalik si Nana Arming sa bakuran ng bahay nito.

 

Habang nagsasahod siya ng tubig sa bukal, nagtatalo ang isip at puso niya. Gusto ng isip niyang ihinto na niya ang kaniyang panggagamot (pambubulong), samantalang nais naman ng puso niya na ituloy ito dahil may mga taong naniniwala at nangangailangan sa kaniya.

 

Elias Maticas 11

 Elias Maticas 11

 

“Kaya mo pa ba, Elias?” tanong ni Papay Oliver pagkalabas nila sa bakuran nina Tio Gadoy at Tia Mameng. Nakaakbay ito sa kaniya.

 

“Kaya pa po, Papay. Isunod na natin si Manoy Tonying.”

 

“Ano ba ang nangyari sa kanya?”

 

“Na-in love daw po sa boringkantada kaya madalas nawawala sa kalaliman ng gabi.”

 

Hindi naitago ng ama ni Elias ang pagtawa. “Kilala naman natin si Tonying. Madalas siyang mahuli at pagsabihan ni Kapitan Mirong dahil sa pag-iinom nila ng alak magbabarkada.”

 

“Hindi po natin malalaman kung hindi natin aalamin.” Iyan din ang madalas sabihin sa kaniya ni Lolo Leo.

 

Naalala pa nga ni Elias na pinagdudahan niya noon ang nagpagamot kay Lolo Leo, na bisita ng kanilang kababaryo—mula sa Maynila. Nakakita raw ito ng laqui, kaya nilagnat sa takot. Nang tinawas ni Lolo Leo, nakita nila ang pigura ng laqui. Noon niya rin nalaman ang tungkol sa laqui, na isang nakakatakot na nilalang na may buhok at paa ng kambing, ngunit ang mukha ay parang pangit na tao. Hindi naman ito kadalasang ngunit nagpapakita ito sa gabi at ginugulat ang mga tao sa pamamagitan ng tinig.

 

“Okey, sige, pero last na si Tonying ngayong gabi. Bukas naman ang iba.”

 

“Depende po, Papay.”

 

Pinahinto siya nito sa paglakad. “Anong depende?”

 

“Depende po sa nangangailangan. Sabi po ni Lolo Leo, hangga’t may nanghihingi ng tulong, huwag titigil sa pagbulong. Beynte kuwatro oras daw po ang pagiging parabulong.”

 

“Ano? Kaya mo ba `yon? Ang bata mo pa.” May inis na ang tono ni Papay Oliver. “Pumayag na nga akong maging batang parabulong ka, pero hindi ibig sabihin ay ilaan mo ang lahat ng oras mo sa pagbubulong. Sa pasukan, estudyante ka. Paano `yon?”

 

“Hindi ko po muna iniisip `yon, Papay. Ang mahalaga, makatulong ako sa mga kababaryo natin.” Nagsimula siyang muling maglakad.

 

Sinundan naman siya ng kaniyang ama, saka muli siya nitong inakbayan habang tinatahak nila ang tahimik at madilim na kalsada patungo sa bahay nina Tonying. “Kung pagtulong ang misyon mo, sige, suportado kita, pero sana hindi maapektuhan ang iba pang bahagi ng buhay mo, Elias, gaya ng pag-aaral at pagiging bata mo.”

 

“Opo, Papay.”

 

“Masarap maging bata, Elias. Tandaan mo `yan.”

 

Hindi na siya kumibo, hindi dahil tutol siya sa tinuran ng ama, kundi dahil tinimbang niya ang katuturan niyon saka ang kaniyang misyon. Lihim na lamang siyang napabuntong-hininga.

 

Tatlumpung metro na lang ang lapit nila sa bahay nina Tonying, natatanaw at naririnig na nila sina Tata Mikoy at Nana Viray.

 

“Papay, ang lolo at lola ni Manoy Tonying,” ani Elias.

 

“Oo nga. Halika, dalian natin.”

 

Binati nila ang tulirong mag-asawa.

 

“Diyos ko, mabuti naman at dumating na kayo,” hinihingal na sabi ni Nana Viray.

 

“Si Tonying, nawawala na naman,” alaalang-alalang sabi naman ni Tata Mikoy. “Pupuntahan sana namin kayo.”

 

“Galing po kami kay Nolito,” sagot ni Elias.

 

“Ah, ganoon ba? Si Tonying kaya, paano mo magagagamot?” tanong ni Tata Mikoy.

 

Tiningnan muna niya ang kaniyang ama. “Doon po tayo sa bahay ninyo. Tatawasin ko muna siya.”

 

“Anak, kaya ba `yon kahit wala si Tonying?” tanong ng kaniyang ama.

 

“Opo, Papay.”

 

“Tiwala kami sa kakayahan mo, Elias. Alam naming naturuan ka na ng lolo mo,” sabi naman ni Nana Viray.

 

Alinlangan siyang nagpakita ng ngiti. Umaasa siyang maisasagawa niya ang kaniyang mga nalalaman. Nararamdaman niya ang dobleng kabog ng dibdib niya.

 

Habang patungo sila sa tahanan ng dalawang matanda, si Papay Oliver ang kumakausap sa dalawa. Tinanong ng kaniyang ama kung umiinom pa rin ba si Tonying.

 

“Hindi na siguro,” sagot ng lola.

 

“Nangako naman siya sa amin na uunahin niya ang pag-aaral at pahahalagahan niya ang pinagpapaguran ng kaniyang ina, na nasa Hong Kong,” sabi naman ng lolo.

 

“Nakita niyo po ba siyang umalis ngayong gabi?”

 

Nagtinginan ang dalawang matanda, na tila nagtatalo kung sino ang dapat sumagot sa tanong na iyon.

 

“Anong oras po siya umalis?” tanong uli ni Papay Oliver.

 

“Hindi ko alam,” pakli ni Nana Viray. “Ikaw, nakita mo?”

 

“Hindi rin,” tugon ni Tata Mikoy.

 

“May girlfriend na po ba si Tonying?” tanong uli ni Papay Oliver.

 

“Iyan ang hindi namin alam. Ang bata pa niya para sa bagay na `yan.” Ang lolo ni Tonying ulit ang sumagot.

 

“Mabuti naman kung ganoon,” nasabi na lang ni Papay Oliver, saka nanahimik na sila hanggang sa makarating sila sa tahanan ng mag-asawa.

 

Tahimik namang inihanda ni Elias ang mga kakailangan sa pagtatawas. Pagkatapos, ipinasulat niya kay Tata Mikoy ang buong pangalan at birthday ni Tonying sa kapirasong puting papel.

 

“Malalaman ba natin kung saan dinadala ng boringkantada si Tonying dahil dito?” tanong ni Tata Mikoy habang isinusulat ang impormasyong hinihingi niya.

 

“Titingnan po natin,” tugon ni Elias habang naglalagay ng asin sa mangkok na losa. “Pahingi po ako ng tubig.”

 

“Sige, sandali.” Agad na tumayo at nagtungo si Nana Viray sa banggerahan para kumuha ng tubig. Pagbalik nito, naibigay na ni Papay Oliver ang papel, at nasindihan at napatayo na niya ang kandila.

 

Pagkalagay ni Elias ng tubig sa mangkok, hinagilap niya ang librito. Hinanap niya ang dasal na angkop para sa sitwasyon ni Tonying. Medyo nahirapan siyang hanapin at alalahanin ang itinuro sa kaniya ni Lolo Leo, pero nahanap niya rin.

 

Tumango-tango ang mag-asawa nang sumenyas si Elias na magsisimula na siya.

 

Agad naman niyang binasa ang nakasulat sa librito habang ipinapatak sa tubig sa mangkok ang luha ng kandila. “Domine Iesu, qui omnia quae in mundo fiunt cognoscis, ostende nobis locum ubi ille quem curaturi sumus adest. Ostende nobis spiritum qui eum in suum mundum ducere vult.”

 

Nahirapan siyang basahin ang dasal sa una, pero nang binasa niya iyon nang paulit-ulit habang hinihintay na umikli ang kandila— sa ikli na hindi na niya iyon kayang hawakan dahil mapapaso na siya— halos makabisado na niya iyon.

 

Lumapit na sina Nana Viray at Tata Mikoy, gayundin si Papay Oliver, nang sinipat-sipat na ni Elias ang luha ng kandila na lumutang sa tubig sa mangkok.

 

“Ano’ng nakikita mo?” tanong ni Nana Viray.

 

“Boringkantada nga?” tanong din ni Tata Mikoy.

 

Itinapat pa iyon ni Elias sa liwanag ng bombilya. Paulit-ulit niyang inikot. Pinatalikod pa niya. “Wala po akong nakitang imahe.”

 

“Ano? Paanong wala?” pasinghal na tanong ni Tata Mikoy.

 

“Oo nga! Marunong ka ba talaga?” sarkastikong tanong ni Nana Viray.

 

Nakita ni Elias na napalunok ang kaniyang ama, bago yumuko.

 

“Bakit wala? Akin na nga!” sabi uli ni Nana Viray, saka inagaw sa kaniya ang nanigas na luha ng kandila.

 

Tumulong si Tata Mikoy na sumipat-sipat.

 

“May nakikita po ba kayo?” tanong ni Papay Oliver habang nagliligpit naman si Elias.

 

“Meron, pero tanging parabulong lang ang makakapagsabi,” tugon ni Tata Mikoy.

 

“E, hindi naman pala maaram iyang anak mo, Oliver,” sabi pa ni Nana Viray. “Akala naman namin masusundan natin sila sa Kabubudlan.”

 

“Baka wala nga talaga si Tonying ngayon sa Kabubudlan,” ani Papay Oliver.

 

“Anong wala? Ilang araw na naming napapansing para siyang napususn ng boringkantada,” halos galit na sabi ni Tata Mikoy.

 

“May nakapagsabi sa amin na may nakakita kay Tonying na patungo sa Kabubudlan sa ganitong oras,” sabi naman ni Nana Viray.

 

Gusto nang umiyak ni Elias. “Sorry po. Wala po talaga akong nakita.” Nagsimula na siyang magligpit.

 

“Sige na, sige na, umuwi na kayo, Oliver,” sabi ni Tata Mikoy. “Salamat na lang sa inyo.” Itinapon na nito ang tubig sa banggerahan, saka ibinalik kay Elias ang mangkok.

 

Hindi na kumibo ang kaniyang ama. Agad niyang nilapitan ang anak, pagkatapos samsamin ang pasiking, saka tinapik-tapik ang balikat niya. “Tara na.”

 

“Tuloy na po kami,” paalam ni Elias kahit masama ang loob niya sa dalawang matanda dahil sa mga sinabi ng mga ito.

 

Sa kalsada na nagsalita ang mag-ama.

 

“Talaga bang wala kang nakita, Elias?”

 

“Wala talaga, Papay. Baka tama po kayo.” Hiyang-hiya siya sa kaniyang ama.

 

“Ayos lang `yon. Ganoon talaga.” Inakbayan siya ng ama.

 

“Nahihiya po ako sa inyo, at nasaktan po ako sa mga sinabi nila.”

 

“Ano ka ba? Huwag kang mahiya sa akin. Ginawa mo ang kaya mo, pero, sabi mo nga, wala kang nakita, kaya ayos lang `yon. Hayaan mo na sina Tata Mikoy at Nana Viray. Hindi lang sila marunong tumanggap ng katotohanan.”

 

“Nakakahiya po sa kanila.”

 

“Tama na, Elias. Huwag mo masyadong dibdibin `yon.” Muli siya nitong tinapik sa balikat. “Bukas, kakausapin ko si Tonying.”