Sina Passerine at Siloy

 

Sina Passerine at Siloy

Mahilig umawit ang magkaibigang sina Passerine at Siloy. Pakanta-kanta sila habang naghahanap ng pagkain.

Si Passerine na isang maliit na ibon at may makulay na balahibo. Itim ang ulo at balikat niya. Pula ang dibdib niya. May asul at puti naman sa ilalim ng buntot at tiyan.

Si Siloy naman ay halos itim ang buong katawan, maliban sa bahagyang puting marka sa kaniyang balakang o buntot. Pero higit na mas malaki siya kaysa kay Passerine.

Magkaiba man ang kulay ng kanilang mga balahibo, magkatulad naman sila ng misyon— ang  pangalagaan ang mga kagubatan sa Cebu.

Si Passerine ang nagpaparami ng mga halaman at puno. Siya ang mahusay sa polinasyon. Lumilipad siya papunta sa bulaklak para kumain ng nektar o maliit na prutas. Habang kumakain, dinidikit niya sa tuka, ulo, at balahibo ang mga pulbos ng bulaklak. Kapag lumipat siya sa ibang bulaklak, naipapasa niya ang mga pulbos, na nagreresulta sa pagkabuo ng bunga at buto ng halaman.

Si Siloy naman ang nangangalaga sa paglago ng mga halaman at puno sa kagubatan. Mahusay siya sa pagkontrol ng pesteng insekto. Ginagawa niyang pagkain ang mga ito. Mas marami siyang makakain, mas malaki ang pag-asang lumaki, mamunga, at dumami ang mga halaman at puno.

Isang araw, habang namamahinga at umaawit ang magkaibigan, nakarinig sila ng malakas na pagsabog. Agad nilang hinanap iyon upang alamin ang nangyari.

Sa di-kalayuan, nakita nila ang mga dambuhalang makinarya. Winasak ng mga ito ang malaking bahagi ng kagubatan.

“Ano’ng gagawin natin, Siloy? Sinisira nila ang tirahan nating mga hayop,” tanong ni Passerine.

“Wala na tayong magagawa. Mga makinarya at tao ang kalaban natin,” tugon ni Siloy.

“May magagawa tayo. May boses tayo.”

“Ano? Aawitan natin sila para tumigil?” natatawang tanong ni Siloy.

“Hindi.” Naiinis na lumipad si Passerine. “Sumunod ka sa akin.”

Tahimik na sumunod si Siloy kay Passerine hanggang sa marating nila ang santuwaryo ng mga ibon.

“Mag-iingat kayo! Minimina nila ang tahanan natin,” ilang beses na babala ni Passerine.

Nataranta ang mga kapuwa-ibon. “Ano’ng gagawin natin?” tanong ng mga ito.

“Bumaba kayo sa kapatagan. Ipagbigay-alam ninyo sa mga kinauukulan ang masamang gawain nila sa lugar natin. Dali!” utos ni Passerine.

Agad na naunawaan at nagsitalima ang iba-ibang uri ng ibon.

“Mag-iingat kayo,” pahabol ni Siloy.

Napadapo sa sanga ng malaking puno ng molave sina Passerine at Siloy.

“Magagawa kaya nila ang utos mo?” tanong ni Siloy.

“Oo. May magagawa tayong lahat,” sabi ni Passerine saka lumipad.

Tinipon ng magkaibigan ang mga hayop. At sa pamamagitan ng kanilang pag-awit, naipahayag nila ang kanilang plano.

“Tumindig tayo, mga kaibigan. Halina’t magkaisa’t iligtas ang ating kagubatan. Ipakita ang lakas ng boses ng pagkakaisa. Sabay-sabay nating ipaalam sa mga tao ang tamang gawa!” sabay na awit ng magkaibigan.

Nakiawit na rin ang iba pang mga hayop bago kumilos ang mga ito.

Mabilis na nakarating sa minahan ang ibang mga hayop. Isa-isa nilang sinalakay ang mga minero. Nanuklaw ang mga ahas. Nanuwag ang mga usa. Nangagat ang mga bayawak. Nanuka ang mga ibon.

Ilang saglit pa ang lumipas, nagtakbuhan palayo ang mga tao. Iniwan ng mga ito ang kani-kanilang makinarya.

“Tumindig tayo, mga kaibigan. Halina’t magkaisa’t iligtas ang ating kagubatan. Ipakita ang lakas ng boses ng pagkakaisa. Sabay-sabay nating ipaalam sa mga tao ang tamang gawa!” muling awit ng mga ibon at hayop nang nagawa nilang palayasin sa gubat ang mga tao.

Pasalubong

 

 

Pasalubong

 

 

           Nasa sala ang mag-asawang Chris at Evelyn dahil dumating si Tiya Menchie.

 

Evelyn: Kumusta sina Papang at Mamang? Siguro gusto nilang sumama sa iyo sa pagpunta rito.

 

Menchie: Tama ka, Ate Evelyn. Anila, gusto nilang magbakasyon dito kahit one week.

 

Chris: Sana sinama mo na.

 

                Dumating sina Apple at Griffin. Napahinto silang dalawa nang makita ang bisita.

 

Chris: Mga anak, magmano kayo sa Tiya Menchie ninyo. Siya ang bunsong kapatid ko.

 

                Nahihiyang lumapit ang magkapatid kay Tiya Menchie, saka nagmano.

 

Menchie: Bless you! Ang lalaki na nila, Ate Evelyn at Kuya Chris. Parang kailan lang.

 

Apple: Tita, ano’ng pasalubong ninyo sa amin?

 

                Marahang hinila ng ina si Apple.

 

Evelyn: Hindi ganyan, Apple, ha? May pasalubong o wala, dapat masaya kayo sa pagbisita niya o ninoman.

               

Apple: (Napayuko muna siya, saka tumingin sa tiya.) Sorry po, Tiya Menchie.

 

Menchie: Okey lang `yon. (Ngumiti siya.)

 

Evelyn: Sige, mga anak, doon na kayo. Pumunta kayo sa kusina. May dalang mga durian at mangosteen ang Tiya Menchie ninyo.

 

                Namilog ang mga mata ng magkapatid. Nagpasalamat sial, saka mabilis na tumakbo patungo sa kusina. Nagngitian na lang ang tatlong naiwan.

Paggalang sa Ideya ng Iba

Paggalang sa Ideya ng Iba

 

Pagbibigay at paghingi ng ideya sa iba

Ay dapat may kalakip na paggalang, `di ba?

Gaya ng pagpapasalamat sa kanila

Galing sa pus, `di ngiting-aso ang kagaya

At kung ideya nila’y hindi mo gusting talaga

Lagi mong isipin ang mararamdaman nila

Ayaw mo man ay magpasalamat pa rin sa kanila

Nang  maramdaman nilang ikaw ay nagpapahalaga

Ganyang pagtanggap ang ialay sa kapuwa.

 

Sa pagmamalasakit nila, nagbigay sila ng ideya

Ang makatulong sa iyo, ang tanging hangad nila.

 

Iyong tanggapin at igalang amh suhestiyong mabisa

`Di naman kapahamakan ang iyong mapapala

Ekis man dahil may napili ka nang mas maganda

`Yan ay hindi mahalaga, kundi iyong pagpapahalaga

Ang ideya ng iba ay igalang mo sa tuwina.

Mga Kaibigang Nagmamahal sa Kalikasan

 

Mga Kaibigang Nagmamahal sa Kalikasan

 

Ako’y may kaibigan-- siya si Maw-Maw

Ugali niya’y parang nakakatakot na halimaw

Mga halaman ay dinudurog na tila mga kaaway

Takot na takot naman sa mga prutas at gulay.

 

Kaibigan ko rin si Maak, na anak-mayaman

Katulad ng kaharian ang kaniyang tirahan

Kaya sa pag-aaksaya, siya ay number one

Tubig at kuryente, `di pinanghihinayangan.

 

May isa pa akong itinuturing na kaibigan

‘Trasha’ ang kaniyang tunay na pangalan

Gaya ng basura-- mabahong pakinggan

Basura niya’y tinatapon lang kung saan-saan.

 

Masasamang ugali at gawi ay aking puputulin

Tuturuan din na ang kalikasa’y dapat mahalin

Paninira, pag-aaksaya, at pagkakalat, tanggalin

Sa puso nila—pagmamahal ang panatilihin.

Liwanag ng Kabutihan

 

Liwanag ng Kabutihan

 

Isang gabi, nagbabasa si Marc sa may gilid ng kalsada. Nanggagaling ang liwanag sa solar lights sa poste roon. Ilang sandali ang lumipas, may humintong sasakyan sa tapat niya.

“Bata, ang sipag mo namang magbasa. Kahanga-hanga ka,” sabi ng drayber ng sasakyan.

“Salamat po, Kuya. Wala po kasi kaming kuryente sa bahay kaya madalas dito ako nagbabasa, nag-aaral, at gumagawa ng assignment,” paliwanag ni Marc.

“Bihira ang katulad mo.”

Nagpatuloy si Marc sa pagbabasa pagkatapos niyang ngitian ang lalaki. Hindi niya napansin ang pagbaba nito mula sa sasakyan.

“Dahil sa determinasyon mong makapag-aral kahit sa ganitong paraan, gusto kong mag-abot ng kaunting tulong para sa pag-aaral mo,” sabi nito, sabay abot sa lilibuhing pera.

Hindi agad iyon inabot ni Marc dahil sa pagtataka. “Pero~” Napakamot na lamang siya sa ulo, saka nagpasalamat.

“Puwede kang makabili ng solar lamp para sa bahay mo na gawin ang mga assignment mo.”

Biglang umaliwalas ang mukha ni Marc. “Tama po, Kuya! Maraming salamat po ulit!”

“O, sige na, tutuloy na ako. At kung ano pa ang kailangan mo sa eskuwelahan mo, puntahan mo na lang ako sa bahay ko.” Inabot ng lalaki ang isang tarheta.

Saglit na binasa iyon ni Marc. Naunawaan niya ang ibig sabihin niyon. Alam niyang calling card iyon dahil may mga phone numbers, email address, at home address. “Naku, malaking tulong na po itong binigay ninyo.”

“Maliit na bagay lang iyan kumpara sa inspirasyong naidudulot mo sa iba, gaya ko. Sobra akong humanga sa `yo kaya deserve mong tulungan.”

Maluha-luha si Marc habang nagpapaalam sa estranghero.

“Kyler Dequino. Siya si Kuya Kyler,” sabi niya nang mabasa iyon sa tarheta. “Ang bait niya.”

Kinabukasan, nagpabili si Marc ng solar lamp sa kaniyang ina. Kinagabihan, tuwang-tuwa siya, gayundin ang kaniyang mga kapatid dahil maliwanag na sa kanilang bahay. Hindi na niya kailangang pumunta sa may tabing kalsada para mag-aral doon.

“Nanay, gusto kong magpasalamat kay Kuya Kyler. Paano po ba sumulat ng liham pasasalamat?” tanong niya sa ina, isang umaga.

Natawa muna ang kaniyang ina. “Alam mo namang hindi ako marunong magbasa at magsulat, `di ba? Paturo ka na lang uli kay Marjorie.”

“Ay, tama! Sa kaniya na lang po uli ako magpapatulong sa pag-research.”

“Bakit hindi na lang ikaw? Gamitin mo ang natitirang pera sa computer shop.”

“Huwag na po. Sayang po. Hindi naman po ako magtatagal. Gusto ko lang makakuha ng ideya.”

Pagpunta ni Marc sa bahay ng kanilang kapitbahay na si Marjorie, abala ito sa mga gawaing-bahay. Gayunpaman, tinulungan pa rin siya nito.

“Salamat, Ate Marjorie, sa mga ito!” ani Marc habang hawak ang dalawang papel. “Pinag-print mo pa talaga ako kahit busy ka.”

“Sus! Maliit na bagay. Basta para sa pag-aaral mo, suportado kita.”

Nagpalitan sila ng matatamis na ngiti bago umuwi si Marc. Subalit naglaho ang ngiti sa kaniyang mga labi nang mabasa ang nilalaman ng dalawang papel.

“Balangkas at dayagram lang pala ito ng pagsulat ng liham pasasalamat,” sabi niya, sabay kamot sa ulo. “Walang halimbawa? Paano ako makakasulat?”

Dahil sa paulit-ulit na pagbasa ni Marc sa mga iyon, unti-unting lumilinaw sa kaniya ang gagawin. Kaya pagkalipas ng tigsasampung minutong pagbabasa sa bawat papel, sinisimulan na niya ang pagsusulat ng liham pasasalamat.

“Ang galing! Nakasulat na ako. Mahalaga pala ang balangkas at dayagram,” bulalas niya. Iwinagayway pa niya ang liham.

Bago inilagay ni Marc sa sobre ang liham, binasa niya muna iyon. 

 

 

                    Pebrero 10, 2026

 

Kuya Kyler,

         Magandang araw sa iyo!

        Kumusta ka na po?  Kung ako ang tatanungin mo, mabuti naman ang kalagayan ko.

       Sumulat ako para magpasalamat sa perang binigay mo sa akin. Gusto ko ring ibalita sa iyo na nakabili na ako ng solar lamp. Nagagamit ko na ito, at mas komportable na ang pag-aaral ko sa bahay. Hindi ko na kailangang pumunta sa tabing kalsada.

       Siyanga pala, may natitira pang sangkapat ng kabuuang halagang ibinigay mo. Ang kalahati nito ay plano kong ibili ng mga school supplies. At ang tatlong-ikalima sa natitirang kalahati ay ilalagay ko sa aking alkansiya. At ang dalawang-ikalima naman ay ipinambaon ko noong Lunes. Nabigyan ko rin ng tiglilimang biskwit ang mga kapatid ko.

      Huwag kang mag-alala, Kuya Kyler, iingatan ko ang solar lamp, at mag-aaral pa ako nang mabuti. At sana patuloy kang biyayaan ng Diyos dahil mabuti kang tao.

             Maraming salamat pong muli.

                                                                                                                                                                         Marc,

                Pagkatapos itinupi niya ang liham sa tatlong bahagi, kaya nang isuksok niya iyon sa sobre ay naging sangkatlo. Kasyang-kasya! Isinunod niya ang paglalagay ng mga address sa harapan ng sobre.

                “Ay, hala! Nasa kabilang kanto lang itong Langka Street,” sabi niya. “Ihahatid ko na lang doon para personal ko siyang mapasalamatan at mabalitaan.”

Gayon nga ang ginawa ni Marc. At madali niyang nahanap ang bahay ni Kyler dahil maraming beses na siyang napadaan doon. Subalit, pagdating doon, kasambahay lang ang nakausap niya.

Sabi nito, nasa outreach program sa Cagayan Valley si Kyler, at sa makalawa pa babalik.

“Pakiabot na lang po kay Kuya Kyler. Salamat po, Ate!” Magkahalong lungkot at saya ang naramdaman niya. Malungkot siya dahil posibleng hindi maibigay ang liham niya. Masaya naman siya dahil may mga matulunging tao, katulad ni Kuya Kyler.

Umalis si Marc na puno ng pasasalamat at pag-asa, determinado na mag-aral nang mabuti upang balang araw ay makapagbigay rin siya ng liwanag ng kabutihan sa iba.

Indarapatra at Sulayman

Indarapatra at Sulayman

Noong unang panahon, ang malaking pulo ng Mindanao ay halos nakalutang sa katubigan, at wala halos makikitang kapatagan. Umaabot hanggang sa mabababang bahagi ng lupa ang dagat, kaya tanging ang kabundukan lamang ang natatanaw. Maraming taong naninirahan at namumuhay ng payapa at sagana sa mga kabundukan, ngunit bigla silang binulabog ng apat na nakakatakot na halimaw. Nilapa at nilamon ng mga ito ang bawat taong mahuhuli o madadaklot. Nasira rin ang mga kabundukan at kagubatan.

 

Winasak ni Kurita—ang nakikilabot at dambuhalang halimaw na maraming paa-- ang mga kabahayan. Takot na takot ang mga tao na lumabas at mangisda sapagkat naninirahan ito sa lupa at bahagi ng dagat, subalit mas gusto nitong manirahan sa bundok, kung saan ay may mga rattan.

 

Winasak din ni Tarabusaw-- isang pangit na nilalang na may anyong tao—ang mga lupain, at nilamon ang mga tao. Takot na takot ang mga tao na pumunta at umakyat sa Bundok Matutun sapagkat doon naninirahan ang halimaw na ito.

 

Wala namang nakaliligtas kay Pah-- isang dambuhalang ibon, na kayang takpan ang araw kapag lumipad ito, na nagdudulot ng kadiliman sa lupa. Naninirahan at nangigitlog ito sa Bundok Bita, subalit walang makalapit dito, dahil, bukod sa kasinglaki ng isang bahay ang itlog nito, tinutuka at kinakain nito ang sinomang makita. Ang tanging kaligtasan ng mga tao ay ang pagtatago sa mga yungib.

 

Nangwasak at naghasik ng lagim din si Malanog-- isa ring nakakikilabot na ibong may pitong ulo, na kayang tumingin sa lahat ng direksiyon nang sabay-sabay. Mula sa Bundok Gurayn, tanaw na tanaw nito ang Bundok Gurayn, kaya madali nitong atakehin ang mga tao.

Nagdulot din ng pangamba sa malalayong lupain ang tungkol sa pangangambala ng apat na halimaw.  Nabalitaan nila ang matinding kamatayan ng mga tao at pagkawasak ng kapaligiran. Abot-langit ang kalungkutan ng lahat ng bansa dahil sa sinapit ng Mindanao.

 

Samantala sa malayong lupain, kung saan sumusikat ang ginintuang araw, namumuhay nang payapa at masagana ang isang napakalaking lungsod. Pinaghaharian iyon ni Haring Indarapatra.

 

Isang araw, ipinatawag ni Haring Indarapatra ang kaniyang kapatid na si Sulayman. “Batid kong nabalitaan mo rin ang nangyari sa Mindanao. Nais kong tulungan natin silang magapi ang apat na halimaw, na nagpapasakit sa kanila.”

 

“Kahabag-habag ang sinasapit ng mga tao at kapaligiran sa Mindanao, mahal kong hari. Tinatanggap ko ang iyong hamon,” tugon ni Sulayman. “Sa lalong madaling panahon, tutungo ako roon upang ipaghiganti ko ang kanilang lupain.”

 

Bago umalis si Sulayman, binigyan ni siya ni Haring Indapatra ng singsing at espada.

 

“Gabayan ka nawa ng singsing at espadang ito sa iyong paglalakbay at pakikipaglaban sa mga halimaw,” sabi ng kapatid. “At mamaya, pag-alis mo, magtatanim ako ng munting puno sa tabi ng bintana sa aking silid upang malaman ko ang iyong kapalaran. Kung magtatagumpay ka, mananatiling buhay ang puno, pero kung matutuyo ito, ikalulungkot ko.”

 

“Magtitiwala ako sa proteksiyong ibibigay ng iyong mga handog, mahal kong kapatid,” tugon ni Sulayman, na walang bahid ng pangamba at pag-aalinlangan. “Asahan mong makalalaya ang mga taga-Mindanao.”

 

Noon din, nilisan ni Sulayman ang kaharian, sa pamamagitan ng paglipad sa hangin. Dumiretso siya sa bundok ng mga rattan.

 

“Kalunos-lunos ang sinapit ng bundok na ito. Wasak na wasak ang mga tahanan, at naglaho ang mga tao.

 

Walang ano-ano’y nayanig ang bundok, at narinig ni Sulayman ang atungal ni Kurita. Nang lumitaw si Kurita, wala itong sinayang na sandal. Agad itong sumunggab upang lapain siya, ngunit mabilis na inundayan niya ito ng espada, at napatay ang halimaw.

 

Muling naglakbay si Sulayman, pagkatapos magapi si Kurita. Inakyat niya ang Bundok Matutun, kung saan nakaharap niya si Tarabusaw. Kaagad silang naglaban at nagtagisan ng lakas at bilis. Inabot ng gabi ang pakikipaglaban niya sa halimaw, ngunit napatay niya ito nang ito’y napagod.

 

Kinaumagahan, tinahak ni Sulayman ang Bundok Bita. Nasa kapunuan na siya nang biglang dumilim ang paligid dahil sa paglipad pababa ni Pah. Agad siyang pumaimbulog upang tagain ang pakpak ng halimaw na ibon.

 

Matagumpay na nautas ni Sulayman ang pakpak ng ibon, kaya bumagsak iyon sa lupa, ngunit naging dahilan iyon upang madaganan siya niyon, at ikamatay.

 

Sa mga sandaling iyon, habang nakadungaw si Haring Indarapatra, napansin niya ang biglang pagkatuyo ng puno ng buhay ni Sulayman. “Mahal kong kapatid, bakit nagpagapi ka? Ipaghihiganti kita.” Tumangis siya nang malakas habang nakakuyom ang kaniyang mga kamao, saka mabilis na pumaimbulog.

 

Pagkatapos ng paghahanap habang lumilipad, namataan ni Haring Indarapatra ang mga buto nina Kurita at Tarabusaw. Kahit paano ay natuwa siya sapagkat batid niyang si Sulayman ang tumalo sa dalawang halimaw.  

 

Nang marating naman ni Haring Indarapatra ang Bundok Bita, natagpuan niya ang patay na ibon, at sa ilalim ng pakpak nito, ang mga buto ni Sulayman. Tahimik na lamang siyang napaluha, ngunit biglang lumiwanag ang kaniyang puso, nang makita niya ang maliit na banga ng tubig sa tabi ng mga buto. “O, mahabaging langit, salamat sa biyayang ito,” pagpupuri niya. Pagkatapos niyon, ibinuhos niya ang tubig  sa mga buto.

 

Muling nabuhay si Sulayman. “Mahal kong kapatid! Maraming salamat sa tulong mo!” Nagyakapan silang magkapatid, saka nagkuwentuhan tungkol sa mga nangyari. Nagplano rin sila para sa mga susunod na hakbangin.

 

Pinabalik ni Indarapatra si Sulayman sa kanilang kaharian, ngunit nagpatuloy siya sa paglalakbay.

 

“Anoman ang kahihitnan ng aking paglalakbay, inihahabilin ko sa iyo ang ating kaharian,” bilin ng hari sa kapatid.

 

“Mag-iingat ka,” sabi ni Sulayman bago lumipad pabalik.

 

Naglakbay si Indarapatra hanggang sa Bundok Gurayn. Doon, natagpuan niya ang halimaw na ibon, na may pitong ulo. Taglay nito ang kakayahang Makita siya saanman siya dumako, ngunit nakahihigit ang bilis niya at talas ng kaniyang espada. Naputol niya ang bawat ulo ng halimaw, kaya bumagsak ito.

 

Sa kabila ng tagumpay, nakaramdam ng kalungkutan si Indarapatra dahil wala siyang mamalas na buhay na tao. Gayunpaman, nag-ikot-ikot siya sa paligid, bakasakaling may matanaw siyang tao, na nakaligtas sa paghahari ng mga halimaw.

 

Pagkatapos ng mahaba-habang paglalakbay, natanaw niya sa kakahuyan ang isang magandang dalaga, ngunit naglaho ito sa butas sa lupa.

 

Dahil sa matinding pagod, nagpapahinga si Indarapatra sa ilalim ng puno. Pagmulat niya, nakakita siya ng palayok na may bigas at apoy. “Tamang-tama ito dahil sadyang kumakalam na ang aking sikmura.” Agad niyang isinaing ang bigas.

 

Bago iyon maluto, may matandang babaeng lumapit sa kaniya. “Ginoo, iilan na lamang ang nabubuhay sa lupaing ito, at nagtago sila sa isang yungib sa ilalim ng lupa.”

 

“Ligtas na ang lupaing ito. Nagapi na namin ng kapatid kong si Sulayman ang apat na halimaw,” masayang balita ni Indarapatra. Hiniling din niya sa matanda na samahan siya nito sa yungib upang makilala ang mga nakaligtas.

 

Sa yungib, kung saan naroon ang pinuno ng nayon at ang ilang nakaligtas, isinalaysay ni Indarapatra ang mga pangyayari. Pinasalamatan siya ng mga ito.

 

Ipinakilala sa kaniya ng pinuno ng nayon ang anak nitong babae.

 

“Magandang araw, binibini!” bati ni Indarapatra, saka nagpakilala. “Ikaw ang nakita ko kanina.”

 

Ngumiti at tumango lamang ang dalaga.

 

“Dahil sa iyong kabayanihan, nais kong maikasal kayo ng aking anak. Isinasalin ko na rin sa iyon ang paghahari sa lupaing ito sapagkat ako ay may katandaan na,” sabi nito. 

 

Malugod na tinanggap ni Indarapatra ang lahat, gayundin ng dalaga. At hindi lumipas ang isang araw, ikinasal siya sa dalaga. Lumabas na rin ang lahat ng nabubuhay na tao mula sa kani-kanilang pinagtataguang lungga, at bumalik sa mga tahanan.

 

Unti-unti, nanumbalik ang kapayapaan at kasaganaan sa lupain ng Mindanao. Umatras din ang dagat at muling lumitaw ang mabababang lupain, kaya nagkaroon ng malalawak na kapatagan upang mapagtamnan ng mga tao.

Balagtasan: Kapistahan at Pambansang Pistang Opisyal: Alin ang Higit na Mahalaga sa Mamamayan?

 

 Kapistahan at Pambansang Pistang Opisyal: Alin ang Higit na Mahalaga sa Mamamayan?

 

Lakandiwa:

Magandang araw sa inyong lahat, aking mga kababayan!

Dalawang magiting na mambabalagtas, nasa inyong harapan.

Pagtatalunan ang pambansang pistang opisyal at kapistahan,

Kung alin ang mas mahalaga at kapaki-pakinabang sa mamamayan.

 

Pambansang Pistang Opisyal:

Ang pambansang pistang opisyal ang mas mahalaga, mga kaibigan.

Mga manggagawa, trabahador, at empleyado, ako’y papanigan

Dahil ito na nga’y araw ng pahinga sa trabaho, sila pa’y babayaran

Kung papasok pa sila, ang kanilang suweldo ay madodoble naman.

 

Kapistahan:

May punto ka naman, katoto, ngunit ito’y sadyang may kababawan

Kung suweldo at pahinga lamang ang iyong habol at inaabangan,

Walang halaga iyan kung ikukumpara sa aking ipinaglalaban—

Ang kapistahan, gaya ng Ati-Atihan, ay higit na mahalagang ipagdiwang.

 

Pambansang Pistang Opisyal:

Hindi mababaw ang aking argumento, kundi ang iyong saradong isipan

Sa pambansang pistang opisyal, ang bawat Pilipino ay nagdiriwang

Kapag Rizal at Bonifacio Day, inaalala natin ang kanilang kagitingan

Tuwing Araw ng Kagitingan ---demokrasya, kalayaan, at kapayapaan.

 

Kapistahan:

Ang kapistahan naman ay nagiging tradisyon, kultura, at kaugalian

Naipapasa ito mula sa matatanda hanggang sa mga kabataan

Ang mga pamanang sayaw, awit, at pagkain ay pinagsasaluhan

Hindi man pambansa, subalit ito’y mas makulay, masaya’t makabuluhan.

 

Pambansang Pistang Opisyal:

Hindi lahat ng mga Pilipino ay niyayakap ang inyong kapistahan

Sapagkat magkakaiba ang ating relihiyon at sinasampalatayaan

Samantalang ang pistang opisyal ay walang sekta—pangkalahatan

Maging mga estudyante ay may natututuhan tungkol sa kasaysayan.

 

Kapistahan:

Hindi man kasaysayan, pero patron na santo ay pinasasasalamatan

Kung gayon, aking panig ay di-hamak na karapat-dapat paniwalaan

At ang argumento mo ay walang bigat, saka walang kahalagahan

Mabuti pa’y tanggapin mo nang dumayo ka rin minsan sa pistahan.

 

Pambansang Pistang Opisyal:

Oo na! Oo na! Aamin kong dumayo ako minsan sa isang pistang-bayan

Ngunit itatanggi kong walang saysay ang aking mga talasalitaan

Ikaw, ikaw itong mga binibigkas ay hindi lohikal at hindi makatotohanan

Kaya huwag mo akong husgahan, baka ako’y magsiwalat `pag napilitan.

 

Lakandiwa:

Sandali! Pakiwari ko’y dalawang magkatunggali ay nagkakainitan

Tandaan lamang, ating paksa ay huwag lalayuan at huwag iiwanan

Nang sa gayon, ang inyong mga argumento ay malayang mabitawan

Ituloy na natin ang palitan ng kuro-kuro nang may kahinahunan.

 

Kapistahan:

Akong namulat sa mga pistahan ay may respeto at paggalang

Hindi katulad sa iba riyan na kahit sa matanda’y walang pitagan

Kung manalita at mangatuwiran, daig pa ang matalas na sundang

Akala naman niya’y ako ay titiklop sa laban o siya ay aking uurungan.

 

Pambansang Pistang Opisyal:

Bakit hindi ka humarap sa akin at sabihin ang mga iyan nang harapan?

Kung ako nga ang iyong pinatutungkulan, wala akong panahon diyan

Ating balikan ang paksang pinagtatalunan nang ito na ay matuldukan

At natitiyak ko namang ang mga madla sa akin sila magpapalapakan.

 

Kapistahan:

Huwag mo silang pangungunahan dahil hindi pa kita inaatrasan

Nagkakatipon diyan ang aking pamilya, mga kamag-anak, at mga kaibigan

Ganyan kami kung magsuportahan--- matatag, buong-buo ang samahan

Katulad tuwing kami ay nagdiriwang ng pista—tila may bayanihan.

 

Pambansang Pistang Opisyal:

Samakatuwid, nakakatawa ka. Niyaya mo pa ang kapitbahayan

Kawawa ka naman, ni sa katiting, wala kang kalaban-laban

Tuwing pistang opisyal, buong bansa kami kung magdiwang

Kaya ang kakampi ko ay hindi lang bayan, kundi sambayanan.

 

Kapistahan:

O, sige, huwag tayo ritong magkampi-kampihan o magbilangan

Tingnan na lamang natin sa mga libro, babasahin, at sanggunian

Mga kapistahan sa Pilipinas iyong makikita at masisilayan

Kahit sa indeks at apendiks ng libro, salitang ‘pista’ ay nariyan.

 

Pambansang Pistang Opisyal:

Wala ka sa pambansang pista opisyal, nasa kaledaryo lang naman

Nakapula ang karamihan, ang iba nama’y inaanunsiyo nang biglaan

Tinatingala ng balana, na animo’y isang haring makapangyarihan

Minsan pa nga, nagkakaroon ng long weekend sa isang buwan.

 

Kapistahan:

Ang kapistahan, kahit wala sa kalendaryo, ay masaya naman

Dahil may sayawan, kantahan, paligsahan, kainan-- may suman

Mga bisita nami’y talagang naliligayahan, kami’y babalik-balikan

Kaya daig pa ang holiday, na sa kultura ay walang kinalaman.

 

 

Pambansang Pistang Opisyal:

Meron naman kung iyong pang-unawa lang ay lalawakan

At ang nakasisiguro ako, ito ay tungkol sa ating kasaysayan,

Gaya ng “Araw ng mga Bayani” at ang “Araw ng Kalayaan.”

Huwag mong itangging ang panig na ito’y may kabuluhan.

 

Lakandiwa:

Magaling kayong pareho! At pareho kayong may pinatunayan.

Bagaman di-magkatulad ang inyong mga pinaniniwalaan

At magkatulad kayong may paninindigan at pinaninindigan

Ay aking ibibigay sa madla ang kapangyarihang kayo ay husgahan.

 

Ang Huni ni Kalaw

 Ang Huni ni Kalaw

 

           Sa kagubatan ng Lambak ng Cagayan, nakatira si Kalaw. Mahilig siyang magmasid habang tahimik na binabantayan ang kaayusan at kalinisan ng kapaligiran.

           Isang araw, habang lumilipad si Kalaw, napansin niya ang mga basurang lumulutang-lutang sa Cagayan River. Agad siyang pumaimbulog upang saklutin ang mga iyon. Dahil sa dami, hindi niya nadala ang lahat ng nakita niya.

            Pagkatapos maghanap ni Kalaw ang basurahan upang itapon ang mga nasaklot niyang basura sa ilog, hinanap niya ang mga kaibigan.

            “Lawin, Francolin, halikayo,” hinihingal niyang aya sa dalawa. “Tulungan ninyo akong saklutin ang mga basura doon sa may ilog sa Peñablanca.”

            “Ha? Basura? Bakit may mga basura?” tanong ng ibon-manok.

            “Mga salaula sila! Sinisira nila ang kalikasan,” nanggagalaiting sabi ni Lawin.

            “Masasamahan niyo ba ako?” untag niya.

            Nagtinginan muna sina Francolin at Lawin.

            “Patawarin mo ako, Kalaw, kung hindi ako makatutulong sa `yo. Naghahanap ako ngayon ng pagkain ng mga inakay ng aming kabiyak,” tugon ng lawin.

            “Gustuhin ko man, subalit hindi ako makakasama sa `yo dahil hindi gaanong mataas ang aking lipad. Sadyang may kalayuan ang Peñablanca... Patawad, Kalaw,” sabi naman ni Francolin.

            “Nauunawaan ko kayo. Sige, paalam sa inyo.” Agad na lumipad si Kalaw upang itago ang kalungkutan niya. Labis ang kaniyang kabiguan sa pagtanggi at pagdadahilan ng matatalalik na kaibigan.

            Dumapo si Kalaw sa pinakamataas na sanga ng apitong. Mula roon ay tanaw na tanaw niya ang kahabaan ng ilog. Pinag-isipan niya roon kung ano ang gagawin sa kaniyang problema.

            Nang makaisip, mabilis siyang lumipad upang hanapin ang kinaroroonan ng mga hayop. Ginamit niya ang kaniyang malakas at matinis na huni para ipaalam sa mga hayop ang suliranin.

            “Huwag magtapon ng basura sa ilog!” paulit-ulit niyang babala sa mga nakikita niyang usa, baboy-ramo, unggoy, at bayawak.

            Hindi siya pinansin ng mga ito. Ang isa ngang unggoy ay dinilaan pa siya. Ang isa namang usa ay tumakbo at nagtago lang nang makita siya. Ang baboy-ramo at bayawak naman ay tinaasan lamang siya ng kilay.

            Lalong nalungkot si Kalaw sa mga inasal ng mga hayop. Subalit hindi siya sumuko. Nag-isip pa siya ng paraan habang nagpapahinga sa isang sanga ng matandang nara.

            “Alam ko na!” bulalas ni Kalaw nang makaisip na.

Pagkatapos, lumipad siya patungo sa ilog upang hanapin ang mga kakilalang hito, tilapya, dalag, at biya.

            Bawat isang makita niya ay binabati niya, saka sinasabi niya ang kaniyang naisip. “Inaanyayahan ang lahat sa paglilinis sa ilog ngayong darating na Linggo!”

            Bawat isang makakita at makarinig sa inanunsiyo niya ay bigla na lang lumubog sa tubig. Sumisid. Nagtago.

            Nadoble ang kalungkutan ni Kalaw pagkatapos niyang maranasan ang pagwawalambahala sa kaniya ng mga isda. Subalit hindi pa rin siya sumuko. Muli siyang nag-isip ng paraan habang naghahanap ng mapagpapahingahan.

Mula sa tuktok ng bundok, natanaw niya ang butas-liwanag ng kuweba sa Peñablanca. Doon siya dumaan.

Tahimik siyang naghanap ng bahagi ng kuweba kung saan niya isasagawa ang plano. Ayaw niyang mabulabog ang mga paniki roon.

“Doon!” bulalas niya nang makakita.

Pagkatapos, hindi na nag-aksaya ng panahon si Kalaw. Nag-ipon siya ng mga tuyong dahon at sanga ng mga halaman at puno. Nangalap siya ng maliliit na buto at bunga ng mga punongkahoy. Nanguha rin siya ng luwad at dagta ng puno. Kahit pagod, sinikap niyang maisagawa ang plano. Magtatakip-silim na nang matapos siya.

Mula sa mga iyon, nakabuo siya ng mensahe.

“Sama-sama tayong magtulungan para sa mas ligtas at mas masayang tahanan,” basa niya. “Bukas, makikita nila ito. Sana mahikayat ko sila,” sabi niya habang nasisiyahan sa kinalabasan ng kaniyang ginawa.

“Ik-ik!”

Napabalik siya ng lipad nang marinig at makita ang batang paniki. “Kumusta, bata? Nagustuhan mo ba?”

“Opo! Ang ganda ng sining mo, saka ang mensahe.”

“Talaga? May mahihikayat kaya sa patalastas na iyan?” natutuwang tanong ni Kalaw.

“Sigurado po ako, meron. Saka yayayain ko ang mga kaibigan ko para mabasa rin nila ito.”

“Salamat naman kung ganoon. Maaari mo bang ipagsabi pa ito sa mga magulang mo?”

“Sige po. Maaari din po silang tumulong sa pagpapakalat ng mensaheng iyan.”

“Maraming salamat uli sa iyo, Paniki. Tatanawin kong utang na loob ang gagawin mo.”

“Huwag na po kasi para naman po ito sa kalikasan.”

“Tama! Pero bakit ang aga mong nagising?”

“Kasi mahilig po akong tumuklas ng mga bagay-bagay.”

“Pareho tayo.”

Natawa sina Kalaw at Paniki.

“Sige na. Paalam na sa `yo.”

“Paalam!”

Punong-puno ng pag-asa ang puso ni Kalaw nang makalabas siya sa kuweba. Dumiretso siya sa kaniyang tahanan upang magpahinga. Sa daan, humuni siya nang humuni habang binibigkas ang mensaheng iniwan sa kuweba.

Kinabukasan, nakaramdam ng sakit at pagod si Kalaw. Nagdesisyon siyang manatili muna sa kaniyang tirahan upang magpahinga.

Nang handa na siyang lumibot-libot, saka naman bumagsak ang malakas na ulan. Walang tigil na ulan.

            Paglipas ng dalawang araw, saka lamang siya muling nakalipad.

            Lumipad siya nang lumipad. Iniwasan niya ang mga kaibigang ibon, ibang hayop, at ilang isda, na nambalewala sa kaniya. Nagkubli siya sa mataas na puno habang pinagmamasdan ang mga kilos ng mga ito.

            Maya-maya, natanaw niyang lumapag sa lupa nang magkasabay sina Francolin at Lawin.

“Sama-sama tayong magtulungan para sa mas ligtas at mas masayang tahanan,” magkasabay na awit ng kaniyang mga kaibigang ibon.

Hindi pa lumipas ang isang minuto, lumabas naman mula kung saan-saan sina Usa, Baboy-Ramo, Unggoy, at Bayawak. “Sama-sama tayong magtulungan para sa mas ligtas at mas masayang tahanan.” Sabay-sabay na umawit ang mga ito.

Naiiyak sa tuwang nagpakita si Kalaw sa mga ito. “Maraming salamat sa inyo! Akala ko, binalewala ninyo ako.”

Nagpaliwanag ang bawat isa.

“Walang bale ang mga iyon. Ang mahalaga ngayon, may katulong na akong mahalin, alagaan, at protektahan ang tahanan natin,” sabi ni Kalaw. “Sama-sama tayong magtulungan para sa mas ligtas at mas masayang tahanan.”

Nag-aawitan silang lahat habang binabaybay ang dalampasigan upang simulan ang paglilinis.

Walang Makita si Niño

 

 

Walang Makita si Niño

 

 

“Nasaan ang dinosaur ko rito, Ading! Pinakialaman mo na naman?” pasinghal na tanong ni Niño sa nakababatang kapatid.

 

Bahagyang nagulat si Ading nang dumapo ang palad niya sa batok nito. “Aray ko naman, Kuya! Hindi nga ako ang nangialam ng laruan mo.”

 

“Anong hindi!? Ikaw lang naman ang pakialamero ng mga gamit ko.” Dadambahan pa sana niya ng suntok si Ading, pero nakaiwas ito at nakatakbo.

 

“Mama, o, si Kuya, namimintang!” sigaw ni Ading palapit sa kanilang ina.

 

“Tumigil ka, Niño! Bakit hindi mo hanapin,” sawata ng ina. “Burara ka kasi kaya ganyan.”

 

“Baka naiwan mo sa labas kahapon,” sabi ni Ading habang nagtatago sa likod ng ina.

 

“Oo nga! Hindi ‘yong basta-basta ka na lang nananakit,” dagdag pa ng ina.

 

“Kapag hindi ko nahanap doon~”

 

“Ano? Anong gagawin mo sa kapatid mo?”

 

“Wala po.” Naiinis na lumabas na lang si Niño, saka hinanap sa bakuran ang paboritong dinosaur.

 

Paglipas ng matagal na paghahanap, saka lamang naalala ni Niño, na puntahan ang punso sa likod mismo ng kuwarto nilang magkapatid. Doon kasi siya huling naglaro kahapon. Gustong-gusto niyang binabakbak ang mud tubes, na gawa ng mga pesteng anay.

 

“Wala rito! Yari ka talaga sa akin, Ading!” Aalis na sana siya, nang bigla niyang nakita ang bagong gawang mud tubes ng mga anay. Sariwa pa ang mga iyon. “Kailangan niyong malipol! Sayang wala ang dinosaur ko, paaapakan ko sana kayong lahat!”

 

Gamit ang kaniyang lumang tsinelas, tinanggal niya ang putik na tubo ng mga anay. Tuwang-tuwa siyang makitang naglaglagan ang mga durog na katawan ng mga ito. “Peste talaga kayo!”

 

Pagkatapos niyon, galit pa rin siyang bumalik sa kaniyang kuwarto. Inaasahan niyang naroon si Ading, ngunit wala ito roon. “Lagot ka sa akin pagpasok mo rito. Nakakuyom na ang kaniyang kamao habang pabalik-pabalik sa may saradong pintuan.

 

Sa gulat niya, bigla siyang natigilan dahil nakita niya ang hinahanap na laruang dinosaur sa ibabaw ng kaniyang kama. “Paano ito napunta rito? Wala ito kanina.” Napaisip siya habang hawak ang laruan. “Ibig sabihin, isinauli ito ni Ading habang nasa labas ako.”

 

Tulad ng dati, malakas ang loob ni Niño na sugurin si Ading kahit nakikita at naririnig ng kanilang ina. “Magaling ka talaga, Ading! Naibalik mo kaagad ito. Pakialamero ka na, sinungaling ka pa.”

 

“Hindi ako ang kumuha at nagbalik niyan, Kuya,” mangiyak-ngiyak na sabi ni Ading, habang hawak ang tinatalupang sayote. Natingin ito sa ina.

 

“Paanong si Ading ang nagbalik niyan? E, mula kaninang paglabas mo, kasama ko siya rito. Tinutulungan niya akong maghanda ng lulutuin,” sabi ng kanilang ina. “Hay, naku, Niño, mabuti pa, maglinis ka sa kuwarto ninyo. Hindi iyang lagi mo na lang sa amin hinahanap kapag may nawawala kang laruan at gamit.”

 

Dahil sa pagkapahiya, tahimik na umalis si Niño, at bumalik sa kuwarto. Bagaman, naniwala siyang hindi nga si Ading ang may gawa niyon, naniniwala pa rin siyang may ginagawang kalokohan sa kaniya ang bunsong kapatid. Maraming beses na niyang pinagalitan, inaway, at sinaktan si Ading dahil kinuha at itinago nito ang mga laruan at gamit niya.

 

Gaya noong isang linggo, nawala ang kapares ng sapatos niya pagkatapos niyang awayin si Ading. Naisip niyang gumanti ito sa kaniya. At natagpuan niya iyon sa may punso.

 

Noong nakaraang araw naman, nawala ang tsitserya niya sa bag. Binatukan niya si Ading nang makita niya ang walang laman na balot niyon sa trash bin.  Sumagot-sagot pa nga ito sa kaniya, kaya lalo siyang nagalit sa kapatid. Kahit mariin ang pagtanggi ni Ading, hindi siya naniwala. Bukod pa rito, nahuli niya mismo itong pinakikialaman ang mga koleksiyon niyang pogs.

 

Sa madaling salita, si Ading talaga ang may gawa ng madalas na pagkawala ng mga laruan, gamit, at pagkain niya. Ibinabalik naman nito ang iba, pero kadalasan ay hindi na nakababalik.

 

Sa sumunod na araw, galit na galit na naman si Niño sapagkat may nawawala na naman siya. “Ading! Nasaan ang tablet ko?” Lumabas siya upang hanapin ang kapatid.

 

“O, bakit?” Napansin siya ng ama, na noon ay nasa sala— nagbabasa ng diyaryo.

 

“Si Ading po, Papa?”

 

“Kanina pa sila umalis ng Mama mo— namalengke. Bakit?”

 

“Dala po ba niya ang tablet ko?”

 

“Wala siyang dala. Bakit, nawawala na naman ba?”

 

“Opo... Gamit ko siya kani-kanina lang. Nilapag ko lang po kasi nagbanyo ako. Pagbalik ko, wala na.”

 

Natatawa ang kaniyang ama. “Hindi ko alam kung burara ka lang ba o makakalimutin na. Hanapin mo kaya uli sa kuwarto niyo.”

 

Napakamot na lang sa ulo si Niño pagkatapos niyang tumalikod. Sa wakas, nagbago ang paniniwala niyang si Ading ang may gawa niyon. Sa pagkakataong iyon, imposible ang ibinibintang niya sa kapatid.

 

At lalo nga siyang naniwalang hindi iyon kagagawan ni Ading nang marinig niya mula sa kuwarto ang tumutunog na gadget. Pamilyar na tunog ang nauulinigan niya. Sandali siyang tumigil habang pinakikinggan at sinusuri ang kinaroroonan ng pamilyar na tunog.

 

Hinanap niya iyon sa ilalim ng double deck— wala. Bumalik siya sa banyo. Wala rin doon ang tablet. Naisip niyang buksan ang bintana. “Ang tablet!” bulalas niya nang makita niya iyon, na nasa ibabaw ng punso.

 

Mabilis ang paglabas niya upang puntahan ang tablet. Hindi na nga niya nasagot ang tanong ng kaniyang ama. Pagdating sa likod-bahay, naabutan niyang naka-play sa tablet ang paborito niyang animated movie-- ang ‘The Smurfs.’

 

“Paano ito napunta rito? At paano ito kusang nag-play?” palinga-linga niyang tanong sa sarili. Tumayo ang mga balahibo sa kamay niya nang maisip na baka totoo nga ang sabi-sabing may nuno sa punso.

 

“Psst, Niño!”

 

Nabusalan niya ang bibig nang marinig niya ang mahinang sitsit mula sa likuran ng malalagong halaman.

 

“Sino ka?” Napaurong pa siya pagkatapos lingunin ang sumitsit sa kaniya. Nakita niyang gumalaw ang mga dahon, na animo’y may nagtago at may maliliit na matang nakasilip. “Magpakita ka… Ikaw ba ang kumuha at nagdala ng tablet ko rito?”

 

Muling gumalaw ang mga dahon.

 

“Magsalita ka at magpakita ka. Malalagot ka sa akin kapag nahuli kita.”

 

Niyugyog ng nagtatagong nilalang ang mga halaman. Tawa pa ito nang tawa. Matinis at kasingliit ng boses ng bata ang boses niyon. Parang boses-bata, pero tunog-matanda. “Pahiram lang ako ng mga laruan at gamit mo.”

 

“Hindi! Pagnanakaw ang ginagawa mo. Malalagot ka sa akin.” Dumakot siya ng lupa mula sa punso, at ibinato niya sa kinaroroonan ng nilalang na hindi niya nakikita. Hindi pa siya nakuntento, dumakot pa siya nang marami, saka ibinato sa halamanan. Narinig niyang umaray ang nilalang.

 

“Masama talaga ang ugali mo!” sabi ng munting nilalang paglabas nito sa halamanan. “Ito ang nararapat sa ‘yo!” Sinabuyan siya nito ng buhaghag na lupa.

 

“Ang mata ko! Ang mata ko! Hindi ako makakita. Papa! Papa!” sigaw niya.

 

Ilang minuto pa ang lumipas bago natulungan si Niño ng ama. Panay ang tanong nito sa kaniya, subalit wala siyang maisagot. Hindi niya alam ang nangyari. Wala siyang naalala. Wala siyang nakita.

 

 

 

 

 

_______

 

 

 

1. Bakit palaging si Ading ang ibinibintang ni Niño sa pagkawala ng kaniyang mga laruan at gamit?

 

Sagot:

Dahil madalas niyang makita si Ading na nakikialam sa kaniyang mga gamit at dahil burara siya, kaya iniisip niyang ang kapatid ang may kasalanan sa tuwing may nawawala.

 

2. Ano ang papel ng punso sa kuwento at bakit ito mahalaga sa mga pangyayari?

 

Sagot:

Ang punso ang lugar kung saan naglalaro si Niño at kung saan natatagpuan ang mga nawawala niyang gamit; dito rin naninirahan ang nuno sa punso na siyang dahilan ng pagkawala ng mga gamit at naging sanhi ng kaparusahan ni Niño.

 

3. Paano ipinakita sa kuwento ang masamang ugali ni Niño sa kaniyang kapatid? Magbigay ng halimbawa.

 

Sagot:

Ipinakita ito sa madalas niyang pagbibintang, pananakit, at paninigaw kay Ading kahit walang malinaw na ebidensya, tulad ng pagbabantang suntukin at pananakit sa kaniya.

 

4. Ano ang naging dahilan upang magbago ang paniniwala ni Niño tungkol kay Ading?

 

Sagot:

Nagbago ang kaniyang paniniwala nang malaman niyang kasama ng kanilang ina si Ading habang nawawala ang tablet, kaya naging imposible na ang kapatid ang kumuha nito.

 

5. Anong aral ang ipinahihiwatig ng kuwento tungkol sa pagtrato sa kapwa at paniniwala sa pamahiin?

 

Sagot:

Ipinahihiwatig ng kuwento na hindi dapat agad magbintang at manakit ng kapwa, at na mahalagang igalang ang paniniwala at mga nilalang na ayon sa pamahiin upang maiwasan ang kapahamakan.