Ang Lapis ni Lite Rati

Labis ang kahirapan, gulo, inggitan, at bangayan ng mga tao sa kaharian ng Ocmatog. Nagsimula ito nang isalin ni Haring Oacos kay Haring Gurang-Utan ang kanyang korona. Ang kanyang pamumuno ay isang sumpa para sa karamihan ng mga nasasakupan.

Sa loob ng tatlong taong pamumuno ng matandang hari ay nagkamatayan sa gutom at sakit ang mga tao. Tila ikinakatuwa pa ito ng matanda at ng kanyang mga napagkakatiwalaang tauhan. Nais kasi nilang malipol ang sangkatauhan upang lalong lumakas ang puwersa ng bawat isa.

Isang araw, pinatawag ni Haring Gurang-Utan ang mga alagad. Palibhasa'y nalalapit na rin ang kanyang pagsasalin ng korona, ay ihahabilin na niya sa mga kanang kamay ang lahat ng mga dapat gawin upang mapanatili silang makapangyarihan sa kaharian ng Ocmatog.

"Ikaw, Madam Moth, bilang pinakamataas sa lahat, ay inaasahan kong magpapatuloy ng kasamaan sa Ocmatog. Panatilihin mong magulo at mabaho ang kahariang ito! Ipatupad mo ang batas ng galit, inggit, selos, at kayabangan. Gawin mong miserable ang buhay ng susunod na hari nang sa gayon ay ikaw ang maging reyna." Humalakhak muna ang gurang. "Sikapin mong magutuman ang karamihan sa mga alipin upang unti-unti silang manghina upang hindi nila magawang suwayin ang iyong mga kautusan, lalo na si Lite Rati."

"Siya nga, Haring Gurang-Utan! Siya ang tinik sa aking lalamunan. Kailangan siyang maidispatsa sa kahariang ito!" galit na sabi ni Madam Moth. Iwinagayway niya ang kanyang pakpak at nagliparan ang mga animo'y alikabok mula dito.

Naubo sina Haring Gurang-Utan, Morphino, Sisi-Hero, Recto, Miss Kroskopyo, at Malabanan. Sa tindi ng lason mula sa alikabok ng pakpak ni Madam Moth, maaaring mabulag o mamatay ang sinumang makalanghap niyon.

"Grabe! Ang tindi talaga ng kamandag mo, Madam!" bulalas ni Morphino, ang lider ng mga batugan at patulog-tulog sa kaharian.

"Oo nga, Mommy!" sabad naman ni Mariposa. "Kapag si Lite Rati ang nakalanghap niyan, siguradong tipok!" Humalakhak pa siya bago nangamot sa kanyang mga braso. "Ayan! Pati tuloy ako, nadale niyo, Mommy..."

"Sorry, anak." Masuyong nilapitan ni Madam Moth si Mariposa. Ikinulong niya ito sa kanyang mga pakpak. " Hayaan mo, pasasaan ba't tutubuan ka rin ng mga pakpak n akatulad ng mga ito."

"Talaga po?" Bumilog ang mga mata ni Mariposa at naramdaman niyang nawala ang pangangati niya.

"Oo! Promise. Maghintay ka lang, 'di ba, Haring Gurang-Utan?"

Tumango lang ang hari na mukhang unggoy. Natutuwa siya sa pagiging masama at ambiyosa ng mag-ina. Hindi siya nagkamali sa kanyang mga pinili.

"Ako, Madam Moth? Kailan niyo akong paliliparin?" tanong ni Morphino.

Nang humiwalay si Madam Moth sa kanyang anak, saka lamang niya sinagot si Morphino. "Hindi ba'y pinangkuan ka na ni Haring Gurang-Utan? Dahil sa iyong katamaran at kapabayaan, ikaw ay gagawaran ng gantimpala. Maghintay ka lamang. Hayaan muna nating manahimik si Lite Rati. Siya ang mortal mong kaaway. Hindi mo siya matatalo, kung hindi mo siya mapatulog."

"Parang imposible iyon, Madam Moth. Ang kanyang lakas ay nanggagaling sa kanyang lapis. Bawat isulat niya sa kanyang papel ay nagiging totoo. Ayaw ko siyang kalabanin. Natatakot ako sa kanya." Halata ang nginig sa boses ni Morphino.

Napangiti ang hari. "Morphino, may kakayahan kang hindi niya kaya. Gawin mo ang lahat para makuha mi ang kanyang mahiwagang panulat. Iyon lamang ang tanging paraan upang mapatulog mo siya. At kapag nagawa mo iyon, ikaw na... ikaw na!" Humalakhak si Haring Gurang-Utan.

Naghalakhakan ang lahat.

"Ako. Ako ang makakatulong sa'yo, Morphino," maarteng sambit ni Miss Kroskopyo, ang scientist ng kaharian. May hawak itong microscope. "Hahanapin ko ang pinakamaliit na kasalanan ng mortal nating kaaway para magkaroon tayo ng ground upang maparusahan siya."

"Tama ka, Miss Kroskopyo! Sige, silipin mo siya nang silipin." Tila nabuhay ng loob si Morphino. Humikab pa siya.

"Maiba ako, Haring Gurang-Utan..." Pumagitna si Sisi-Hero. Inayos niya muna ang kanyang kapa at itinaas ang kanang braso na animo'y handa na upang lumipad. "Kayo po ang may kasalanan, kaya lalong lumakas ang kapangyarihan ng lapis ni Lite Rati."

"Naninisi ka naman," sawata ni Madam Moth kay Sisi-Hero.

"Ang akin lamang naman ay pagpapaliwanag. Gusto kong ipaalam sa inyo na sinisisi ko ang aking sarili kung bakit hindi ko siya kayang sunggaban, dagitin, at dalhin sa malayo upang hindi na siya makapanghasik dito ng kabutihan. Mabuting impluwensiya siya sa sangkatauhan! Hindi siya dapat na pinakikinggan ng mga alipin!"

"Tama ka, Sisi-Hero." Si Malabanan ang nagsabi.

Natakip ng ilong ang lahat dahil sa mabahong amoy na nanggagaling sa bunganga ni Malabanan.

"Ano ba 'yan, Malabanan! Hindi ba't nagkasundo na tayo na hindi ka na magsasalita? Ang baho na naman ng hininga mo!" galit na galit na sabi ni Madam Moth. "Tinalo mo pa ang lason sa mga pakpak ko!"

"Sorry po. Sorry po."

Lalong nagalit si Madam Moth. Pinaghahampas niya si Malabanan ng kanyang pakpak. "Maligo ka na mga muna at magsipilyo. Sipsip ka kasi ng sipsip, e!"

Tahimik na umalis si Malabanan. Inamoy-amoy pa niya ang hininga.

Natawa na lamang ang hari at ang iba pa. Pagkatapos ay tila may dumaang demonyo sa kanilang gitna.

Maya-maya, pumasok si Recto, ang abogado ng kaharian. Pormal na pormal ang kanyang kasuotan. Bumagay sa kanya ang kanyang sungay at buntot. Para siyang lobo sa katawan ng tupa. "Magulong hapon sa inyong lahat! Nais kong ibalita ang nalalapit na araw ng pagpuputong ng korona sa bagong hari ng Ocmatog. Sa loob ng isang buwan, ikaw, Haring Gurang-Utan ay papalitan na ni Haring Huyu. Handa ka na po bang lisanin ang magulo, mabaho, at naghihirap na kahariang ito?"

"Matagal na akong handa! FYI lang... Kaya naghihirap na ang kahariang ito sapagkat nailipat ko na sa aking kastilyo ang mga kayamanan ng inyong kaharian," sagot ng hari.

"Ganoon ba?"

"Oo, Recto! Salamat sa'yo! At, salamat sa inyong lahat! Salamat sa inyong kasamaang-loob!" Humalakhak uli ang matanda. Pagkatapos, nagbalat siya ng saging at siya'y kumain.

Naubos ng hari ang isang piling na saging. Pagkuwa'y napansin niyang may nais pang marinig ang kanyang mga masasamang alagad.

"O, sige na! Balik na sa mga puwesto niyo. Manmanan ninyong maigi si Lite Rati at ang kanyang mga kaibigan. Gawin niyo silang miserable. Pahirapan niyo sila, hanggang sila na mismo ang sumuko at lumayas sa kahariang ito," makapangyarihang wika ni Haring Gurang-Utan.

Tahimik na nagsisunuran ang mga alagad, maliban kay Recto.

"Recto, mabuti at nagpaiwan ka," malungkot na turan ng hari.

"Bakit?"

"Gusto mong igawa mo uli ako ng mga pekeng kasulatan. Gusto kong manatiling mayaman, malakas, bata, at makapangyarihan. Gawan mo ng paraan! Gawan mo ng paraan!"

Napamaang si Recto.

Natataranta ang hari. "Si Lite Rati... si Lite Rati..."

"Ano si Lite Rati?"

"Pinadalhan niya ako ng sulat." Mula sa kanyang bulsa, dinukot niya ang sulat. "Hindi ko pa binasa. Natatakot ako. Alam mo namang sa bawat titik ng kanya isulat ay tila sumpa sa akin. Ayaw ko! Ayaw kong basahin ito!"

"Sunugin na natin," mungkahi ni Recto.

"Huwag!"Muling itinago ng hari ang sulat.

"Bakit?"

"Ayon sa sulat niya sa akin noong nakaraang araw, kapag sinunog ko raw ang huling sulat niya sa akin, kasama raw akong masusunog sa langit! Ayaw ko sa langit! Ayaw ko doon, Recto!" Halos maiyak na ang hari mula sa pagkakasubsob niya sa kanyang mga palad. "Tulungan mo ako."

Natatawang nilapitan ni Recto ang hari, saka ito niyakap at tinapik-tapik sa likod. Bago sila nagkahiwalay, nadukot na niya ang sulat mula sa bulsa ni Haring Gurang-Utan.

"Sige na, mahal na hari. Ako'y lilisan na upang matulungan kita sa iyong suliranin," seryoso niyang sabi. Pilit niyang pinipigilan ang pagtawa.

"Aasahan ko iyan, Recto."

Tumango lamang ang huwad na abogado. Agad din siyang tumalikod at tumungo sa tagong sulok ng kaharian upang basahin ang sulat.

"Mahal na Haring Gurang-Utan, Ako ang magiging hari ng Ocmatog. Lite Rati," basa ni Recto. Kinabahan siya nang husto. "Kailangang mapeke ko ang sulat na ito."

Tumakbo si Recto sa kanyang opisina. Doon ay pinag-isipan niya ng husto ang dapat gawin upang makuha ang matagal nang inaasam.

Tatlong oras ang nakalipas bago nagkaroon ng matinong solusyon si Recto sa kanyang problema. Daglian niyang tinungo ang kuwarto ng hari.

"Mahal na hari! Mahal na Haring Gurang-Utan!" Sunod-sunod na katok ang ginawa ni Recto sa pinto ng kuwarto ng hari, ngunit hindi niya narinig ang boses nito. Kaya, nagdesisyon na siyang pumasok, kahit alam niyang pagagalitan siya nito.

Pagbungad niya sa pinto, tumambad sa kanya ang hari.  Nakabigti ito. Laylay na ang dila at maputla na ang kulay ng balat nito.

Nagagap ni Recto ang kanyang bibig at takot na takot na umalis doon. Natagpuan niya ang kanyang sarili sa kanyang opisina. Saka lamang niyang napagtanto ang kanyang kasalanan nang makita ang mga abo ng sinunog niyang sulat.

Mula sa lilang kurtina, lumabas si Lite Rati. Ikinagulat iyon ni Recto.

"Nakita ko ang mga ginawa mo," ani Lite Rati. Dinuro niya ng kanyang lapis si Recto.

"Hindi! Hindi!" Napaurong si Recto, habang marahang lumalapit sa kanya si Lite Rati. Nagtakip siya ng mata. "Umalis ka na!" Pagkatapos ay naghintay siya ng gagawin o sasabihin nito. Nang wala siyang marinig, dumilat siya. Wala na si Lite Rati. Ngunit, sa kanyang mesa at may puting papel na nakapatong. Binasa niya ang nakasulat.

"Mamamatay ang lahat ng mga namemeke sa kahariang ito!"

Maya-maya, nagdilim ang kanyang paningin.

Mula nang mamatay ang lahat ng masasamang tao sa kaharian ng Ocmatog, nanumbalik na ang kapayapaan, kasayahan, kasaganaan, at pagkakaisa. Naging patas at makataong pinuno si Haring Huyu na naging dahilan upang kaluguran siya ng mga tao. Si Lite Rati naman at patuloy na naging tagapagbantay at tagpagtanggol ng lahat. Ang kanyang mahiwagang lapis ay kanyang ginagamit para sa pagpapalaganap ng kabutihan.

Mga Uri ng Doktor sa Paaralan

Maraming doktor sa bawat paaralan. Gusto niyo ba silang makilala?

Kung gayon ay hindi ko na patatagalin pa.

May mga punungguro o school principal na graduate ng doctorate degree. Mataas ang kanilang pinag-aralan. Nagagamit nila ito sa kanilang pamumuno. Pero, hindi lahat ng may matataas na pinag-aralan ay nagtapos ng doctorate degree. Ang iba, matataas ang kaalaman sa pagdodoktor ng liquidation of school fund. Tinalo pa nila ang bookkeeper at accountant sa husay nilang mag-compute ng mga expenses, na hindi naman nila iginastos para sa paaralan, mga guro, at mga mag-aaral. Personal consumption, kumbaga. Ang motto nila ay "May pera sa resibo."

Alam ni'yo na?

Next. May mga doktor na ring mga guro. Masisipag kasing mag-aral ang iba. Ito ay para sa personal development and promotion purposes. Bukod dito, doktor din sila sa mga grades ng mga mag-aaral. Sa sobrang baba na ng kalidad ng edukasyon ngayon, halos wala nang makakapasa kung tototohanin ang pagbibigay ng grades sa card. May mga estudyante na may general average na below 70%, which is failed. Hindi ito maaari sa K-12 curriculum. Kaya, no choice ang ulirang guro kundi pumikit at maging doktor. Hindi bale na ang quality education. Mas mahalaga na ngayon ang quantity education. Iyan kasi ang mission ng DepEd.

Zero dropout rate pa more para mas dumami ang teacher-doctor!

Hindi lang sa grades nagiging doktor ang isang guro, kundi sa paggawa ng report. Dahil sa sandamukal na paperworks, hindi na ito nagiging makatao at makatotohanan. Result-based raw. Laging may ebidensiya. Kailangan lagi ng pictures sa bawat gawain. Paperless na raw kasi 21st century na. Ngunit, lalo yatang nadoble ang trabaho nila. Nagpasa na sila ng hard copy. Maysoft-copy pang hinihingi. WTF? Nauurat ang mga guro. Kaya, no choice uli sila kundi doktorin ang report at mga documents.

Napepeke na nga rin ang mga pertinent papers for the sake of promotion. Ang school talaga ang orihinal na Recto.

Kaya sa mga guro diyan, huwag na kayong magalit sa mga estudyanteng doktor. Kung dinodoktor man nila ang mga sagot nila. Perfect lagi ang quiz dahil hindi nakikipagpalitan at dahil sila mismo ang naglalagay ng tamang sagot sa papel nila. It's a tie! Pareho na kayong doktor. Astig! Hindi pa nga grumadweyt, doktor na kaagad.

Iyan ba ang katuturan ng winika ni Dr. Jose Rizal na "ang kabataan ay siyang pag-asa ng bayan?"

I guess so...

Bago ako magtapos ng pagdodoktor, este ng pagsusulat, isa pang uri ng doktor sa paaralan ang nais kong ibigay. Sila ang mga estudyanteng doktor ang sulat-kamay. Kahuhusay nilang gumawa ng reseta. Pambihira ang font style na ginagamit nila sa pagsusulat. Mahihiya si Arial o si Calibri.

Nakaka-highblood! Kailangan ko ng doktor!

Langgam VS Tao

Minsan naisip ko, sana langgam na lang ako. Marami kasi ang mga kakayahan nila kumpara sa mga tao. Ang pabula nga na "Si Langgam at si Tipaklong" ay hindi ko kailanman malilimutan. Ito ang nagpapaalala sa akin kung gaano kasisipag ang mga langgam.

Aminin man natin sa ating mga sarili o hindi, sa maraming kadahilanan ay mas malalakas, mas matatalino, at mas masisipag ang mga langgam kaysa sa atin. Ang kanilang pambihirang pagkakaisa ay isang hindi matatawarang katangian upang sila ay patuloy na dumami at mabuhay sa mundo.

Naisip ko, sila na yata ang pinakaraming nilalang sa mundo. At, kaya nila tayong sakupin...

Pag-isipan natin: "Kaya nila tayong sakupin."

Ang mga langgam ay may kakayahang magbuhat ng bagay na limampung beses na mas mabigat kaysa sa kanilang timbang. Samantalang ang tao ay kaya lang buhatin ang katumbas o doble ng ating timbang. Kaya nilang magbuhat gamit ang kanilang mga bibig (tuka); ang mga tao naman ay bihira ang may ganoong kakayahan.

Mas maliit ang langgam, mas malaki ang kalamnan. Kung ang proportion ng katawan at muscles natin ang mga langgam, malamang ay mabubuhat natin ang isang kotse. Exception na siyempre ang mga superhero.

Ang mga sundalong langgam ay may ekstraordinaryong kakayahan. Ang mga ulo nila ay tila hinulma upang maproteksiyunan ang colony. Kapag may mga kalaban, ang mga sundalong langgam ay inihaharang ang kanilang mga ulo sa bukana ng kanilang pugad upang hindi sila mapasok. Ang kanilang mga pintuan ay nakadesinyo upang maisakto sa mga ulo ng mga sundalong langgam na animo'y mga cork. Mahirap nga namang pasukin kapag ganoon.

Isa pang nakakatuwang sikreto ng mga sundalo o guwardiyang langgam ay ang pagiging mahusay nilang mag-detect. Kapag may papasok na manggagawang langgam ay ididikit nila ang mga antenna nila sa ulo ng papasok. Sa paraang ito nila malalaman kung kasamahan nila iyon o hindi. Ano ang panama ng mga security guards?

Ang pangkalahatang biomass ng mga langgam sa mundo ay katumbas ng pangkalahatang biomass ng mga tao sa mundo. Ang biomass ay ang volume ng tirahan ng mga tao at hayop. Ibig sabihin, kung isang hektara ang tirahan ng mga tao. Isang hektarya rin ang tahanan ng mga langgam. Whoah! Kayang-kaya talaga tayong sakupin ng mga langgam!

Paano ito mangyayari, kung napakaliit ng mga langgam?

Ayon sa mga siyentipiko, may humigit-kumulang na But scientists estimate there are at 1.5 milyong langgam sa ating planeta sa bawat isang tao. Yikes! Ang ratio ng langgam sa tao ay 1,500, 000 is to 1? Amazing!

And imagine, may mahigit 12,000 na species ng mga langgam ang nabubuhay sa mundo sa bawat kontinente, except sa Antartica. So, let's do an arithemetic. (6 x 12,000 =72,000) may 72,000 ant species ang mayroon sa ating mundo ngayon. Karamihan sa mga ito ay naninirahan sa mga tropikal na lugar.

Ang mga langgam ay kayang-kayang manakop. Sa katunayan, sila ay nagkakaroon ng mga alipin. May ibang uri ng langgam silang pinagtratrabaho para sa kanilang grupo.

Paano na kaya kung tayo na ang alipinin ng mga langgam? I can't imagine...

Heto pa... Ang mga langgam ay namumuhay na noon pang panahon ng mga dinosaurs. Pinatunayan ito ng isang ant fossil na natagpuan sa Cliffwood Beach, New Jersey, USA. Tinatayang 130 milyong taon nang nabubuhay ang mga langgam sa mundo. Nagkaroon na marahil ng maraming ebolusyon. Siguro, ang mga langgam noon ay kamukha pa ng mga tipaklong. O, 'di kaya ng mga unggoy.

Dahil dito, ang mga langgam pa ang maituturing na orihinal na mga magsasaka. Ang mga teknik nila sa pagsasaka ay talaga namang nakakamangha. Hindi maihahalintulad sa mga modernong pagsasaka nating mga tao. Kung paano man iyon, kayo na ang bahalang tumuklas.

Madalas kong mapagmasdan ang mga langgam na parang pumaparada. Mayroon ding tila sumasalubong sa kanila at sila ay nag-aamuyan. Napansin niyo rin ba?

May kakaibang pang-amoy kasi ang mga langgam na tinatawag na pheromones. Ito ang iniiwan ng langgam na siyang naatasang maghanap ng pagkain. Ito rin ang sinusundan ng mga langgam na susugod sa lugar kung saan nakita ang mga pagkain. Kaya sila parang nagbabatian ay dahil nagpapalitan sila ng signal upang hindi sila maligaw. Ang kanilang pagpaparada ay pagtratrabaho (pag-iipon at paghahakot) ng mga pagkain. Pabalik-balik sila hanggang maubos nila iyon.

Masisipag talaga ang mga langgam. Umulan, umaraw, sila ay nag-iimbak ng pagkain. May kakayahan pa ring ipreserba at itago ang kanilang mga suplay.

Sadyang kahanga-hanga ang mga langgam. Bukod sa masisipag, ang mga ito ay may sistema, may pagkakaisa, at may direksiyon ang buhay.

Sana ang mga tao ay parang langgam na lamang.

Huwag na Huwag

Huwag na huwag kang magrereklamo
pagkatapos mong angkinin ang lahat ng trabaho.
Kayanin mo dahil ika'y gahaman sa puwesto.
Akala mo, sobra ang sipag at galing mo.

Huwag na huwag ka ring magtatampo
Kung mga kasamahan mo'y naiinis sa'yo.
Kasalanan mo, ikaw ay nagpapakitang-tao.
Akala mo'y boss mo'y mapapaniwala mo.

Huwag na huwag kang magagalit dito:
"Paepal ka! Hindi ka naman santo
Upang sambahin ng iyong mga katoto.
Maghirap ka dahil iyan ang iyong gusto!"
         

BlurRed: Beer

Habang naghihintay ako na matapos ang performances ng nakasalang na grupo, nakipagkuwentuhan sa akin si Boss Rey sa kanyang opisina. Pakiramdam ko, nagbago na siya. Hindi ko na siya nararamdaman ng kabaklaan. Ang layo na rin niya sa akin. O baka dahil wala na ang upuan sa harap ng table niya, kaya nasabi kong malayo na siya sa akin. Gayunpaman, natuwa akong makita siyang ganoon. Sana ay tuloy-tuloy na. May hitsura naman siya, kaya marami ang magkakagustong babae sa kanya.

"Kumusta ang pag-aaral mo?" tanong ni Boss Rey.

"Maayos naman po. Kailangan ko lamang ng extra income para makatulong sa lumalaking pamilya," seryoso pero nakangiti kong sabi.

"A, talaga! Ibig mong sabihin, buntis ang Mommy mo?" Parang wala talaga siyang alam. Ang hula ko nga ay naitsismis na ni Jeoffrey sa kanya iyon.

"Opo. December na nga siya manganganak."

"Mabuti 'yan. At least, may kapatid ka na. Mahirap ang solong anak..."

Tumango-tango na lang ako. Hindi ko alam kung ano pa ang sasabihin ko, kahit sa tingin ko ay hindi naman mahirap 'yun.

"E, kumusta naman kayo ni... ng girlfriend mo?"

Natigilan ako. Hindi ko akalaing itatanong niya ang bagay na iyon. Nagkamali yata ako ng hinuha. Hindi pa siya lubusang nagbago. Kailangan ko pa rin yatang mag-ingat.

"Okay lang din po kami," pakli ko. Ayaw kong humaba ang usapan namin tungkol doon. "Titingnan ko lang po kung tapos na."

Bago ako nakalabas ay nagsalita siya. "Mamayang 12 ka na mag-perform, may nagtext pala sa akin. Mga fans mo raw. Gusto ka nilang maabutang tumugtog..."

Hindi na ako lumabas. Umupo uli ako at pinag-isipan ang bagay na iyon. Gumulo ang utak ko. Gusto kong isipin na ini-style-lan lang ako ni Boss Rey. Pero, nang naisip ko ang pangangailangan ko sa pera ay nawala ang pangamba ko. No problem, sabi ko sa sarili ko.

"Hello, Jeoff? Dalhan mo nga kami ng dalawang beer dito. Samahan mo na rin ng mani. Salamat!"

Mas lalong kumabog ang dibdib ko sa narinig ko. Napansin yata iyon ni Boss Rey. Lalo na't nalunok ko ang laway ko.

"Huwag kang mag-alala. Wala na akong interes sa'yo." Tumawa pa siya. Parang napahiya tuloy ako.

"Boss, wala naman akong iniisip na ganu'n," kako. 

"Mabuti naman..." 

Hindi na ako tumingin sa kanya. Iginala ko na lang ang paningin ko sa kanyang bagong ayos na opisina. Tama nga ako. Nagbago na siya. Panlalaki na ang desinyo nito. Ang mga kulay at mga gamit ay hindi kakikitaan ng feminity, gaya dati. Nice choice!

Maya-maya, bumukas na lamang ang pinto. Sumungaw si Jeoffrey. May hawak itong tray na kinapapatungan ng dalawang bote ng light beer at isang platito ng adobong mani.

"Heto na po, Boss, ang order niyo." ani Jeoffrey. Pagkapatong niya niyon sa table ng amo namin, lumapit siya sa akin. Ngayon na lang uli kami nagkita. "Red, kumusta?" Nakipag-apir pa siya sa akin.

"Ayos lang! Ito balik MusicStram."

"Ayos 'yan, Bro! Kay Boss Rey, walang problema..." Hawak pa rin niya ang palad ko. "Paano iwan muna kita. Mamaya ka pa sasalang. Relax ka muna dito." Nakipag-chest bump muna siya. Tapos, tinapik-tapik niya ang balikat ko bago umalis.

"Sige, Bro!" Kahit paano ay nabawasan ang pagiging close ko sa kanya, kaya okay lang sa akin na lumabas agad siya.

"Beer mo, o," alok ni Boss nang nakalabas ba si Joeffrey. Nakuha niya na ang kanya.

Lumapit ako upang kunin ang isang bote.

"Cheers?!" Iniabang pataas ni Boss Rey ang beer niya.

"Cheers!" Wala akong nagawa kundi makipag-untugan ng bote sa kanya. Wala naman sigurong masama at malisya.

Apat na lagok lang yata ni Boss Rey ang kanya. Kaya, tinawagan niya uli si Jeoffrey. Agad naman itong dumating na may dalang bote ng beer.

"Ikaw, Red?" ani Jeoffrey.

"Tama na 'to," agad kong sagot. Itinaas ko pa para makita niyang kalahati pa ang laman.

"Ang hina mo namang uminom! Wala. Takot sa jowa," tukso ng kaibigan ko. Tumawa pa bago lumabas.

Ngumiti lang ako. Nasanay na ako sa kanya.

Hijo de Puta: Ciento bente-kuwatro

Naiinip ako sa puting kuwartong iyon. Kay tagal ng oras at napakatahimik doon. Gusto ko nang lumabas. Naisipan kong i-text si Lianne at kumustahin kung nasaan na siya. Kaya lang, wala pala sa akin ang cellphone ko. Naalala kong inihagis pala iyon ni Val sa kama nang subukan kong kumontak ng kaibigan.

Ang pagkainip yata ang papatay sa akin sa mga oras na iyon. Kasama at kausap ang nais ko, ngunit paano ko matatawagan o makokontak si Lianne? Ang mga nurse naman ay parang kay iilap. Papasok lamang para gawin ang kanilang trabaho. Ayaw din halos magsalita. Akala ko nga ay mga pipi o robot sila.

Binuksan ko ang telebisyon, gamit ang remote control na nasa lamesita sa aking tabi. Naghanap ako ng masayang panoorin.

Isang foreign film ang nakaagaw sa aking interes. Sandali kong ipinako ang aking mga mata at tainga sa pelikulang iyon. Maya-maya ay namiss kong bigla ang aking ina. Naghangad din ako na sana nakasama ko ang aking ama. Noon ko lamang nalaman ang halaga ng pagkakaroon ng isang kompletong pamilya. Mapalad si Lianne dahil naranasan niya iyon bago pa bawiin ng Diyos ang buhay ng kanyang ama, naisip ko. Ako, ni sa larawan ay hindi ko nakilala ang aking ama. Gustuhin ko man, tpero tila imposible na ngayon.

Ramdam ko ang pagbigat ng talukap ng aking mga mata, kaya kahit pumikit ko nang hindi in-off ang tv.

Hindi ko alam kung anong oras na o kung gaano kahaba ako nakatulog. Basta naramdaman ko na lamang na parang may nakatitig sa akin. Nang idilat ko ang aking mga mata, ang mukha ni Lianne ang nakita ko. Pumikit uli ako upang pagdilat ko ay mapatunayan kong hindi ako dinadaya ng aking paningin.

"Lianne..." ang tanging nawika ko. Naalala kong nakatulugan ko pala ang telebisyon, ngunit patay na iyon.

Sumilay ang matamis na ngiti sa mga labi ni Lianne at pinisil niya ang palad ko. Pagkatapos ay nag-usap ang aming mga mata.

"Kumusta ka?" Ako na ang bumasag sa katahimikan.

"Huwag mo akong alalahanin. Okay lang ako. Nag-report lang ako sa school at sa hospital na pinag-iinternan ko..."

Tumango-tango lang ako.

"Ikaw? Kumusta naman ang pakiramdam mo?"

Inilayo ko ang tingin ko at hindi sinasadyang napadako ito sa wall clock. Nalaman kong alas-tres na pala ng madaling araw.

"Gusto ko nang umuwi sa pad. Pakisabi sa doktor, ayaw kong magtagal dito. Ayaw rin naman nilang sabihin sa akin kung sino ang gumagastos nito..."

"Ayan ka na naman, Hector, e! Kailangan mong lumakas. Huwag matigas ang ulo. Kung hindi dahil sa katigasan ng ulo mo, hindi sana nangyari sa'yo 'to. Umuwi ka kaagad sa pad mo, e. Ngayon gusto mo na namang umuwi doon. Hindi ba't delikado na?" Parang Mommy ko ang pananalita ni Lianne.

Naisip ko si Val, pati ang impluwensiya na sinasabi nito. Tama si Lianne, naisaloob ko.

"Pakihanap si Jake. Si Mama Sam o kaya si Lemar. Sabihan mo sila sa nangyari sa akin..." natatarantang sabi ko. Bigla kasi akong kinabahan. Alam kong maimpluwensiyang tao si Val. At, isa ito sa mga kaya niyang gawin. "Please, Lianne, tulungan mo ako."

"Aaminin ko sa'yo..." Bumuntong-hininga muna si Lianne. "...hindi ako galing sa school at sa hospital. Galing ako sa police station. Pina-blotter ko si Val."

"Ano?" Halos mapatayo ako sa gulat. "Bakit mo ginawa 'yun? Hindi mo ba alam na mas lalo akong mapapahamak? Ikaw rin. Ayaw kong madamay ka, Lianne." Gustong pumatak ng mga luha ko.

"I'm sorry. Ginawa ko lang ang alam kong tama."

"Tama? Hindi lahat ng tama ay karapat-dapat!" Napataas ang boses ko. "Minsan, mas mabuting gumawa ka ng mali para mapaganda ang takbo ng buhay mo..."

"Ito ba ang halimbawa ng sinasabi mong tama? Bakit, maganda ba ito sa tingin mo?"

Hindi nakaimik si Hector.

"Hector, hindi mo ikakapahamak ang pagsuplong ko sa pulis. Bukas, darating sila para kausapin ka. Sorry uli kung hindi ko ito sinabi sa'yo. Ginawa ko iyon dahil... dahil may taong ayaw kang nasasaktan nang husto..."

Tumayo na si Lianne at tahimik na nahiga sa mahabang sofa sa may paanan ng kama ko.

Pinagmasdan at pinakiramdaman ko si Lianne. Nang hindi na kumikilos, saka ko lamang tinimbang ang halaga ng effort ng babaeng mahal ko.

Gusto kong bumangon upang magpasalamat kay Lianne. Batid ko na  ngayon ang kahulugan ng ginawa ng dalaga. Pag-aalala. Pagmamalasakit. Pagmamahal.

Nang mga sandaling iyon ay hindi na ako dalawin ng antok. Inihanda ko ang aking sarili at mga isasagot sa inisyal na imbestigasyon bukas ng pulisya. Pagkatapos ay pinaligaya ko ang aking mga mata. Pinanuot ko ang kanyang titig sa kaumbukan ni Lianne. Kailan ko kaya maaangkin si Lianne?ang tanong ko sa aking sarili.

Bahagyang umangat ang kumot sa aking harapan, kaya nilaro ko ang ahas sa ilalim nito, bago ako natulog.

Paano Magluto ng Bagoong na Alamang?

Simple lang naman ang pagluto nito. Kung paano mo kadaling naloko kaming mga kasamahan mo sa trabaho, ganoon din ang pagluto nito.

Ang una ay magtadtad ka ng bawang. Pinong-pino. Bawal ang makapal na piraso. Tadtarin mo na rin ang mukha mong makapal. Tapos, maggayat ka ng sibuyas. Huwag kang iiyak. Kapag umiyak ka, guilty ka. Tandaan mo, pinong-pino rin. Iyong parang hindi halatang sibuyas. Katulad ng ginagawa mong mga kabulastugan sa opisina. Akala mo walang nakakaalam o nakakakita sa'yo.

Isunod mo na ang paggayat ng kamatis. Mas pino, mas maganda. Huwag mong isama ang mga buto nito o ang mga bulok kasi ipambabato ko sa'yo. Sa dami mong kasalanang ginawa sa amin, kulang pa ang bulok na kamatis. Dapat sa'yo, hilaw na durian ang ihampas sa pagmumukha mo!

Sa karne na tayo. Dapat mas marami ang taba kaysa sa laman. Huwag masyadong malaki ang pagkahiwa ng karne. Huwag ding masyadong marami. Sahog lang 'yan, kumbaga. Nasanay ka kasi sa marami. Ayaw mo ng kaunti. Gusto mong ubusin ang pondo natin.

Magpainit na ang kawali. Igisa mo na ang mga rekados. Alam mo na kung ano ang uunahin mo? Bawang ba o ang sibuyas? Alam mo nga kung paano makakupit ng salapi sa pondo natin. So, dapat alam mo na rin kung paano maging mabango ang ginigisa mo.

Ihuli mo ang kamatis at ang karne. Huli lagi ang pagsisisi. Darating ang araw, kakarmahin ka rin.

Huwag mong sunugin ang mga ginigisang sangkap. Ikaw ang dapat sunugin sa impiyerno! Masamang ehemplo ka, e.

Then, pakuluan sa loob ng 30 seconds. Oo, pakukuluan din kita. Hindi nga lang 30 seconds, kundi 30 minutes, para lumambot iyang puso mo.

Pagkatapos nito, ilahok mo na ang alamang. Mabaho 'yan, kagaya mo. Pero, masarap naman. Masarap ka rin naman. Masarap kang bitayin.

Limang minuto mong pakuluan. Ang bilis lang nu'n kaya huwag kang mainip. Hindi ka nga nainip noong nagnanakaw ka ng pera namin.

Next is lagyan mo ng suka. Isang kutsara lang. Pang-alis ng langsa. At pampatagal ng buhay. Ikaw, asido ang ibubuhos ko sa'yo. Pang-alis ng makapal mong mukha. Pampatanggal din ng buhay.

Ang sweet ko, 'no?

Ganyan ang alamang. Kailangan manamis-namis. Kaya, lagyan mo ng konting asukal para maglaban ang alat at tamis. Saka mo lakasan ang apoy. Imagine the burning hell. Ganoon kalakas. Doon kita ihahagis.

Kapag may consistency na ang mixture, luto na ang alamang. Siguradong maghahanap ka ng manggang hilaw o singkamas.

Huwag ka nang maghanap dahil ilalagay na kita sa garapon.

Ang Bestida

"May problema ba dito Jovilyn? Bakit kayo nag-iiringan? Nakakahiya sa kapitbahay," makapangyarihan, ngunit marahang tanong ni Lolo Banjo nang maabutan niya ang mag-iina na nagtatalo-talo kung sino ang dapat na tumanggap ng bagong bestida.

"Wala, Papa," mariing tanggi ng ina.

"Meron po, Lolo." Lumapit si Jonalyn para magmano.

Nagsilapitan na rin ang mga kapatid niyang sina Jean, Althea, Rhea, Marian, at Flora.

"Pagpalain kayo ng ating Maykapal. Heto may pasalubong ako sa inyo." Iniabot niya ito kay Rhea, ang pinakamatanda sa magkakapatid upang ilagay muna sa hapag-kainan. "Pagkatapos nating pag-usapan at maayos ang anumang inyong pinag-aalitan, saka lamang ninyo kakainin ang aking pasalubong. Ayos ba iyon?"

Nag-chorus sa pagsagot ng 'opo' ang magkakapatid. Kahit paano ay naibsan ang galit nina Jean, Jonalyn, Marian, at Flora. Medyo, sumimangot naman sina Rhea at Althea. Nakahalukipkip naman ang kanilang ina. Nais niyang kumontra, ngunit hindi niya iyon ginawa. Kailanman man ay hindi niya nagawang hadlangan ang pamamagitan ng ama sa kanilang mga alitan, lalo na kapag siya ay nasa panig ng mali.

"Jovilyn, maaari ko bang nahawakan ang bestida?"

Tahimik na ibinigay ni Jovilyn ang bestida sa ama.

Sinipat-sipat ni Lolo Banjo ang maganda at makulay na bestida, pagkatapos at sinulyapan niya isa-isa ang mga apo. Napangiti ang lahat ng sinulyapan niya maliban kay Flora.

"O, Flora, bakit malungkot ka? Hindi mo ba gustong tumanggap nito?"

"Gusto po," mahinahong sagot ni Flora. "Kaya lang, hindi naman iyan ipinasukat sa akin ni Mommy."

Tiningnan nang masama ng ama sa Jovilyn, bago nagsalita. "Alam mo ba, Jovilyn ang salitang equality?" Hindi niya hinayaang makasagot ang anak. "Mula't sapul, ganyan ka. Hindi ka patas. Paano kung kasya rin pala kay Flora ang bestida. Paano mo malalaman kung hindi mo man lamang siya binigyan ng pagkakataong masukat niya ito?"

Hindi nakakibo si Jovilyn.

"Halika, apo. Isukat mo ito."

Biglang sumigla ang awra ni Flora nang lumapit siya kay Lolo Banjo. At agad niya itong isinuot.

"Ayan! Kasyang-kasya at bagay na bagay sa'yo!"

Umikot-ikot pa si Flora. Ninamnam niya ang pagkakataong maisuot iyon, kahit alam niyang malabong ibigay iyon sa kanya ng ina, gayong hindi siya nito paborito.

Pagkatapos hubarin ni Flora ang bestida, tahimik siyang bumalik sa upuan.

"Lahat kayo ay may karapatang tumanggap nito," ani Lolo Banjo. "Kung sinuman ang napili ay ipagpasalamat na ninyong lahat. Magkakapatid kayo. Dapat kayong nagkakaunawaan... nagmamahalan. Ang bestidang ito ay hindi maikukumpara sa inyong iisang dugo na nananalaytay sa inyong mga katawan. Hindi nito dapat masira ang inyong pagkakapatiran. Tandaan niyo 'yan. Ikaw, Jovilyn, gabayan mo ang iyong mga anak tungo sa kagandahang-asal."

"Naunawaan ka po namin, Lolo Banjo," wika ng pangalawa sa magkakapatid na si Marian. Bumuntong-hininga siya bago ipinagpatuloy ang litanya. "Ang hindi namin maunawaan ay kung bakit humantong kami sa ganito. Iisa lamang po ang blusa. Anim kami. Iisa lang ang dapat na tumanggap. Ngunit, sino po sa amin ang dapat? Ako po ba dahil bukod kay Ate Rhea, ako ay masipag sa mga gawaing bahay at sa pag-aaral?  O si Jean dahil siya naman talaga ang pinangakuan niya noon pa. Kaya niya binili ang bestida ay dahil kailangan na niya, ngunit sinasabi niya lamang na hindi pala ito nababagay sa kanya. Kung gayon, sana sa akin na lang po dahil kung ikukumpara ako kay Ate, ako ang mas epektibong ate sa aming mga kapatid. Hindi lamang iyon napapansin ni Mommy, dahil iba ang kanyang tinititigan."

Aalma sana si Rhea, kung hindi lamang napigilan ng ina.

Matalim ang ginawang pagsulyap ng ama kay Jovilyn, bago niya sinagot ang mga katanungan ni Marian.

"Bagay na bagay rin sa'yo ang bestidang ito, Marian. Lahat kayong magkakapatid ay karapat-dapat na magsuot ng ganitong kasuotan. Kaya nga lamang, may mga bagay na dapat isaalang-alang. Since, isa lamang ang bestida at anim kayong maaaring pagpilian, nararapat lang na sundin natin ang tama." Tiningnan niya si Jovilyn. "Bilang ina, wala ka dapat na paboritismo. Lahat sila ay anak mo. Kung hindi mo kayang bigyan sila ng tig-iisang bestida, sana ang tamang pagpili ang isagawa mo. Sino ba ang gusto mong bigyan?" Naghintay nang matagal ang ama sa sagot ng anak. "Sino?"

"Sina Ate Rhea at Ate Althea po ang gusto ni Mommy," Si Flora ang sumagot. May halong panunumbat sa tinuran niya.

"Aba'y walang problema kung isa sa kanila ang tumanggap nito."

"Meron po. Hindi po kasya sa kanila ang bestida. Ang narinig kong sabi ni Mommy, ire-repair daw niya para magkasya..."

"Parini kayong dalawa," yakag ng lolo kina Althea at Rhea.

Kinakabahang lumapit ang magkapatid.

"Isukat niyo ito. Ikaw, muna Althea. Sunod ka, Rhea."

Pagkatapos ang pagsusukat ng bawat isa, binawi na ni Lolo Banjo ang bestida. Inayos niya muna ito. "Althea, bilang pangalawa sa bunso, maliit pa sa iyo ang beatidang ito. Masisira ang tela at disenyo kung pipilitin ng madiskarte niyong ina ang pagre-repair nito. Hindi ikaw ang dapat magsuot nito..."

"Pero, Lolo... ako po ang..." alma ni Althea.

Hinila ni Jovilyn si Althea at hinayaang lumuha sa kanyang likuran.

"Ikaw, Rhea... Ikaw ang pinakatanda sa kanila, pero hindi ibig sabihin ay ikaw na tatanggap nito. Masikip ito sa'yo."

Tahimik na umupo ang nabigong apo.

Nilapitan ni Lola Banjo ang anak. "Jovilyn, ipaliwanag mo nang wasto ang gusot na ito. Malaki ang magiging epekto nito sa anim mong anak, kapag hindi mo naipaunawa sa bawat isa ang kamaliang ito."

"Pa, may gusto na akong pagbigyan niyan. Hayaan niyo na ako. Ako ang ina, kaya ako ang nakakaalam kung sino ang dapat na tumanggap niyan," protesta ni Jovilyn.

"Hayaan? Hahayaan ba kitang gawin ang mali? Hahayaan ba kitang may masaktan? Maling-mali ang paraan mo ng pagpili. Hindi ito ang tunay na ugali ng isang ilaw ng tahanan. Pinupundi mo lamang ang liwanag ng iyong tanglaw..."

"Pa, hayaan niyo na ako..." Kinukuha niya ang bestida sa ama. Hindi ito ibinigay sa kanya.

"Kung hindi si Jean ang magsusuot nito, mas maigi pang wala na lamang sa kanila ang magsuot nito upang hindi pagsimulan ng inggitan at away."

"Hindi si Jean ang dapat magsuot niyan, Papa. Lagi siyang wala sa bahay. Hindi niya nagagawa ang kanyang mga gawaing-pambahay..."

"Pero, alam mong hindi naman talaga siya tamad..."

Hindi nakaimik si Jovilyn. Natahimik na rin ang paligid. Ang mga apo naman ay tila nag-aabang pa rin ng desisyon ng kanila lolo at ina.

Isang malakas na door bell ang bumasag sa katahimikang bumalot sa mag-anak. Dala-dala ang bestida, lumabas si Lolo Banjo upang tingnan ang taong nasa labas ng gate.

Matagal na naghintay ang magkakapatid sa pagbabalik ng lolo. Nang sumungaw si Lolo Banjo, may kasamang mag-ina.

"Mga apo, sila ay nanghihingi ng tulong para sa kaarawan..."

Namilog ang mga mata ng mga apo nang makita ang bestida na hawak na iyon ng dalagita.

"Ano'ng ibig sabihin nito, Papa?" Nanlilisik ang mga mata ni Jovilyn.

"Yaman din lamang na hindi kayo magkasundo, mas mabuti pang ibigay na natin kay Sophia ang bestida. Kasyang-kasya sa kanya. Tamang-tama kaarawan niya ngayon. Regalo na natin sa kanya."

"Maraming salamat po! Ngayon lamang ako makakapagsuot ng ganito kaganda," mangiyak-ngiyak na sabi ni Sophia.

"Walang anuman, Sophia. Regalo nila iyan sa'yo? Hindi ba mga apo?"

Napilitang umoo ang anim na apo. Napangiti sina Jean, Jonalyn, Flora, at Marian. Napangiwi naman sina Althea at Rhea.

Pagkatapos, ihatid ni Lolo bajo ang mag-inang bisita. Masigla at masaya niyang hinarap ang mga apo. "Pumunta na kayo sa dining, kainin na ninyo ang aking pasalubong," utos ni Lolo Banjo.

Hinarap naman niya ang anak. "Anak, hindi ko gusto ang ginawa mo. Sa uli-uli, sikapin mong maging patas sa mga anak mo, nang walang lumuluha. Matatanggap naman nila kung iisa lang ang magsusuot. Ipauunawa mo lang."

Hindi kumibo si Juvilyn. Tanggap naman niya ang desisyon ng ama.

Si Rommel at si Sandy

 

Magkaakbay na naglalakad ang matalik na magkaibigang sina Rommel at Sandy patungong burol. Doon sa may malaki at mataas na puno ng mangga, kung saan sila madalas na nagpapalipas ng oras para magkuwentuhan, magplano, magnilay-nilay, magkantahan, at magtawanan.

Ngayong araw, nakatakda nilang pitasin ang bunga ng mangga na matagal na nilang inaabangang mahinog. Ilang araw na rin silang pabalik-balik doon upang itaboy ang mga ibong nais tumuka sa bunga.

"Kapag nakatapos ako sa kolehiyo, pupunta ako sa Manila. Doon ako maghahanap ng trabaho," ani Rommel. "Ikaw? Anong balak mo?"

"Pareho tayo."

"Kaya pala talaga tayo mag-bestfriend!" Nakipag-apir muna si Rommel.

Natatanaw na nila ang punong mangga mula sa paanan ng burol, nang muling nagsalita si Rommel. "Gusto ko ring pumunta sa Amerika. Magtrabaho. Gusto ko roon manirahan. Ikaw, Sandy?"

"Ayaw ko roon," tila walang ganang sagot ng kaibigan. Excited kasi siyang maakyat ang puno.

"Teka! Bakit ayaw mo sa Amerika?" Ikaw lang yata ang ayaw roon. Akala ko pa naman pareho tayo ng gusto..." May pagtatampo sa himig ni Rommel.

Hindi naman iyon napansin ni Sandy. "Rommel, dali bilisan mo." Tumakbo na siya paakyat. "Andaming ibon sa puno. Ang mangga natin, baka nakain na! Dali!"

Hindi tumakbo paakyat si Rommel. Matamlay niyang tinahak ang burol. Saka lamang siya napansin ni Sandy nang nasa ilalim na siya ng puno.

"Rommel, ang bagal mo naman! Bilis!" sigaw ni Sandy. At habang hinihintay ang kaibigan, binugaw-bugaw niya ang mga ibon na nasa sanga ng punong mangga. Sinikap niya ring silipin sa itaas ang bunga na kanilang pinakakaabangang mahinog, ngunit hindi niya iyon nakita.

Nais nang akyatin ni Sandy ang puno para siya ang maunang makarating doon sa tuktok, kung nasaan ang malaking bunga ng mangga. Kaya lang, ayaw niyang unahan si Rommel. Gusto niyang sabay silang aakyat, gaya ng dati.

"Bakit ang bagal at ang lungkot mo ngayon?" tanong ni Sandy sa kaibigang hindi makitaan ng ngiti sa mukha.

"Tingnan mo ang lugar natin. Ang paligid..."

"O, ano?" nagugulumihanang tanong ni Sandy, pagkatapos suyurin ng tingin ang ibabang bahagi ng burol, kung saan naroon ang kanilang mga tahanan.

"Wala ka bang pangarap?"

"May tao bang walang pangarap?"

"May nabasa ako sa libro. Taasan daw natin ang ating pangarap."

"Mataas din naman ang pangarap ko. Hindi nga lang kasinglayo ng pangarap mo."

"Sawa na kasi ako sa lugar na ito, Rommel. Suntok sa buwan ang pag-angat natin dito." Umiling-iling pa siya at ginaya ang huni ng butiki. " Tingnan mo itong puno ng manggang ito... Hanggang dito na lamang siya. Tumanda na siya rito. May nagbago ba sa kanya? Hindi ba't wala? Kay tumal nga niyang mamunga. Mamunga man, paiisa-isa."

"Maaari nga, Rommel, pero hindi ba't dahil sa kanya naging matayog ang ating mga pangarap. Hindi dahil sa kanya, naging matatag ang ating pagkakaibigan? Hindi ba't noon at ngayon ay narito siya para pakinggan tayo. Sa lungkot at saya, narito siya para samahan tayo. Oo, wala siyang maibigay na masaganang bunga sa amin. Pero naitanong mo ba kung may naitulong tayo sa kanya para mamunga siya nang hitik na hitik?"

"Ang lalim mong magsalita. Akala mo ba ay hindi kita nauunawaan? Sandy, huwag mong igaya sa 'yo ang manggang 'yan... Matayog nga ang pangarap mo, pero takot kang ihakbang ang mga paa mo palayo." Tinalikuran na niya ang kaibigan at sinimulang yakapin ang malaking puno ng mangga upang maabot niya ang unang sanga.

Nakita ni Sandy kung paanong nahirapan ang kaibigan na akyatin ang malaking puno. Nagtataka siya kung bakit. Dati-rati naman ay walang kahirap-hirap nitong nakaaakyat.

Nang nasa unang sanga na si Rommel, saka lamang niya napansing hindi na natinag si Sandy sa pagkakatayo kung saan sila nag-usap.

"Akyat na!" yakag ni Rommel sa kaibigan. Pinilit niyang ngumiti at pasayahin ang boses. "Dali na! Nakikita ko na ang mangga, o. Wow! Hinog na hinog na!"

Matamlay na umakyat si Sandy sa isa pang sanga na kaharap ng sanga na kinauupuan ni Rommel.

"Mag-unahan tayo uli?"

Umiling si Sandy.

"Bakit?" tanong ni Rommel. Naisip niyang nasaktan niya ang kaibigan, pero hindi siya hihingi ng tawad. Nagsabi lang siya ng saloobin. “Walang masama sa ginawa ko,” naisip niya.

"Mahuhulog ang bunga kapag nag-unahan tayo. Sige na, ikaw na ang pumitas niyon."

Umakyat na si Rommel sa ikalawa at ikatlong sanga. "Andito na ako!" masayang sabi niya."

Dahan-dahang umakyat si Sandy. Gaya ng dati, nalulula siya. May takot talaga siya sa matataas na lugar. Kaya lang, bilang hamon sa kanyang sarili, matagal na niyang pinag-aaralang labanan ang takot. Naalala na naman nga niya ang madalas sabihin ng nanay niya sa kanya, na kapag natalo siya ng kanyang takot at kahinaan, hindi niya ito mapagtatagumpayan.

Siya lang ang nakakaalam sa kanyang kinatatakutan. Ayaw niya kasing tuksuhin siya ng kaibigan.

Umakyat pa silang pareho. Nasa ikaanim na sanga na si Rommel, samantalang si Sandy ay nasa ikalimang sanga pa lamang. Abot-kamay na ni Rommel ang hinog na mangga, samantalang abot-tanaw lang ito ni Sandy.

"Oy, Sandy, ang ganda pala ng tanawin dito sa taas!" bulalas ni Rommel nang matanaw niya ang luntiang kapaligiran.

"Oo naman! Matagal ko nang alam."

"Bakit? Nakakaabot ka ba rito? Siguro pumupunta at umaakyat ka rito mag-isa, 'no?"

"Hindi ko na kailangang umakyat diyan para makita mo ang ganda ng paligid. Minsan, kung sino pa ang nasa baba, siya pa ang madalas maka-appreciate ng mga bagay-bagay. Minsan rin, kung sino pa amg nasa taas, siya pa ang hindi nakakakita... ang nabubulag sa kagandahan ng iba at palibot."

"Wew! Andami mong alam! Ikaw na talaga! Minsan talaga hindi kita maintindihan. Hugot ba 'yan o bahagi ng mga nobelang nababasa mo. Ewan! Halika na nga't kainin na natin itong mangga."

"Sige. Kunin mo na. Tirahan mo na lang ako," ani Sandy.

"Ang arte mo! Umakyat ka na kasi rito! Para makita mo ang tanawin dito sa taas."

Hindi umimik si Sandy. Ninamnam niya ang simoy ng hangin na umugoy sa mga dahon at sanga ng punong mangga. Kumapit siya nang mahigpit, ngunit tila nabawasan ang takot na kanyang nararamdaman. “Kay sarap pala sa pakiramdam,” aniya sa isip.

"Sandy, hinog na hinog na nga!" Abot-kamay na ni Rommel ang mangga, pero hindi pa niya iyon pinipitas. "Halika na kasi!" May inis na sa kanyang tono.

"Ayaw ko nga! Tama na ako rito sa mababa."

"Huwag mong sabihing naduduwag ka."

"Hindi naman ako naduduwag, e. Ayaw ko lang talaga nang nasa taas ako."

"Bakit na naman?"

"Sagutin mo ang tanong mo."

"Ogag! Hindi ko nga laman ang laman ng ulo mo, e."

Tiningala muna ni Sandy ang kaibigan at muling yumuko. "Nakikita mo ba ang lahat ng bahagi ng katawan ko?"

"Oo naman!"

"Sure ka?"

Natigilan si Rommel. "Hindi. Ulo mo lang, balikat...ang... Ang... Ewan! Ano ba naman kasing tanong 'yan?"

"Iyan ang dahilan kung bakit ayaw ko nang nasa taas ako... Mahirap para sa 'yo na makita ang mga nasa baba mo. Nabubulag ka. Nagiging mapagmataas..."

"Put… Hindi totoo 'yan!"

"Ako... nasa mababa lamang ako, ngunit nakikita ko ang lahat halos ng parte ng katawan mo, pati ang butas ng ilong mo."

"Litse ka talaga! Buwisit! Pipitasin ko na nga itong mangga at uubusan kita."

"Sure ka?"

"Oo!"

Tumayo si Sandy. Hinigpitan ang kapit at niyugyog ang sanga na kanyang kinatatayuan.

"Oy, Sandy, tumigil ka!"

Lalong nilakasan ni Sandy ang pagyugyog. Tila nakalimutan niyang may takot siya sa heights.

Bago naabot ni Rommel ang mangga, napigtas iyon sa tangkay at marahang bumagsak sa lupa. Natigilan siya. Maya-maya, minura-mura niya si Sandy, na kasalukuyan namang bumababa sa puno.

Nang makababa si Rommel, wala na si Sandy. Naroon naman sa lupa ang nadurog na mangga. Hindi na ito mapakikinabangan pa, kaya labis ang paghihinayang niya. Gusto niya itong damputin, ngunit mas pinili niyang habulin ang matalik na kaibigan upang sabihin sa kaibigan na tama ito. 

 

 

Ang Aking Journal --- Hulyo, 2016

Hulyo 1, 2016 Nagbigay ako ng summative tests sa Hekasi at Filipino. Nakapag-check na rin kami. Nag-award din ako ng certificate sa mga pupils ko na naka-perfect ng attendance noong June. I'm sure marami ang na-inspire. Past one, sinimulan ko ang meeting kahit hindi pa nangalahati ang total na bilang ng expected na parents. Winelcome ko muna sila at pinasalamatan. Then, inisa-isa ko ang aming agenda. Naibida ko rin ang mga activities namin ng mga bata. Tiyak ako na naging proud at masaya sila sa kanilang mga anak. May nagsabi nga na gusto nilang ako pa rin ang guro ng mga anak nila. Nagkaroon ng election ng HRPTA Officers, bago ko sila pinauwi. I hope na sana maging maayos ang samahan namin sa buong taon. Naghanda ako ng visual aids bago ako umuwi. Gusto ko kasi na ready na ako sa Lunes, kung kailan bago na naman ang schedule namin. Bago ko iyon natapos, nagkuwentuhan kami ni Mareng Janelyn tungkol sa isyu ng promotion. Hindi ko talaga lubos maisip na may bias na nangyayari at nangyari. Hindi na nga ako nagpa-rank dahil naniniwala akong para kay Mam Joan ang posisyong ito. Hindi pala. Ipinagkait pa sa kanya. Sana pala nagpa-rank na ako para malaman ko kung ano ang level ko. Sabagay... hindi nila nanaising ako ang ma-promote. Pag-uwi ko, umidlip ako. Saka ko lang kasi naramdaman ang pagod at antok. Parang gusto ko nang ituloy ang tulog. Kundi lamang humilab ang sikmura ko. Nang matapos akong magkape, bumalik ang sigla ko. Nakapagsulat nga ako ng dagli, tungkol sa lapida. Sana ma-gets ng mga kinauukulan ang mensahe niyon. Gusto kong matamaan sila at magnilay-nilay. Hulyo 2, 2016 Bumiyahe ako papuntang Antipolo bandang alas-9 ng umaga. Alas-11:30 na ako dumating sa Bautista. Ilang minuto ang lumipas, sumilip na ako sa kabaong ni Kuya Rex. Nalungkot ako sa sinapit niya. Magti-39 pa lang sana siya sa November. Matutulog sana ako pagkatapos mananghalian nang dumating sina Auntie Emole. Nakiharap ako sa kanya at kay Ate Donna. Pagkatapos ng ilang minuto, dumating naman sina Tita Merly at Tita Lea. Tapos, bumaba kami kay Tito Ben. Doon ako natagalan kasi nakipag-bonding pa ako kina Joy at April. Ang saya ng kuwentuhan namin. Nanguha pa kami ng avocado sa kabilang bakod. Doon na rin kami kumain ng hapunan. Namiss ko ang luto ni Auntie Helen. Dahil sa pagkakataong ito, nakasalamuha ko ang mga pinsan at mga tiyahin ko. Kahit paano ay nailalapit ko ang loob ko sa kanila, na hindi ko madalas magawa dahil sa trabaho at dahil sa pagkamahiyain. Bukas nga ay inaasahan pa ako nina Auntie Vangie na maabutan pa nila ako dito. Nagdesisyon akong magpagabi na lang para makasalamuhang muli sila. Hulyo 3, 2016 Nakipagkuwentuhan ako kay Chriz. Tinawag niya kasi ako. Kung hindi lang ako pinagluto ni Mama, hindi pa sana kaagad iyon mapuputol. Pagkuwa'y sina Renoir naman ang kaharap namin. Nahihiya akong kaharap sila pero pinilit ko. Mabuti andoon sina Jano, Chriz, at Kuya Bullet. Bumaba pa nga kami kina Tito Ben. Then, dumating na sina Kuya Jape at Eking. Si Eking naman ang nakakuwentuhan ko. Ilang saglit ding nakipagkuwentuhan sa akin si Sassy. Nag-bingo pa kami, bago kami umuwi nina Kuya Jape. Nakisabay na ako sa sasakyan niyang dala. Alas-onse na ako nakauwi sa boarding house. Hulyo 4, 2016 Kahit 6:30 ang official time namin simula ngayon, nagising pa rin ako nang maaga. Mas gusto ko ang ganitong oras ng gising at pasok. Nakabili pa ako ng almusal sa may daanan. Naging masigla ang pagtuturo ko sa ibang section. Nainis naman ako sa ingay at gulo ng last section. Nagpakopya lang ako. Ayaw kong kawawain ang vocal cords ko. Sa Section Garnet naman ay agad kong nakuha ang mga atensiyon nila. Sinimulan ko iyon ng pagpapatawa. Unang beses naming magkaklase dahil si Mam Depaz ay hindi na doon magtuturo. Alas-dos ay nagkaroon ng faculty meeting. Tungkol sa loading ang pinag-usapan. Hinihintay kong magsalita tungkol sa wrongking, I mean, ranking for promotion, pero walang binanggit. Nakaplano na kasi ang mga sasabihin ko. Pero pagkatapos nito, nagulat na lang ako nang hinilain kaming apat na T2 (Ako, Ms. Kris, Sir Rey, at Mam Leah) palayo upang sabihin niya na maghanda kami ng papers namin para sa ranking ma pangungunahan ni Mam Jessica. Natuwa ako, and at the same time, nagtaka ako kung bakit nag-iba na naman ang ihip ng hangin. Pag-uwi ko, inihanda ko ang ilang layout ng mga credentials ko. Kahit paano ay umaasa akong magta-top 1 ako. Huwag lang nilang gagawing bias ang ranking. Kasi, obvious naman na kulilat ang taong gusto nilang i-promote. Hulyo 5, 2016 Paggising ko ay masakit ang batok ko. Low blood yata ako. Laging kulang sa tulog dahil sa maagang pasok. Mabuti na lang at may Holy Spirit Mass. Hindi kami nagpalitan ng klase. Nag-stay ako sa klase ko. Nagpasulat ako ng lecture. Nagpasulat ng balita. Nagturo. Nagpa-activity. Kahit paano ay natuto ang mga bata. Bukod sa stiffed neck, nag-diarrhea din ako. Ilang beses akong nagbanyo. Kakainis! Namamayat na naman nga ako, dagdagan pa nito. Mga past 4 na ako nakauwi dahil nag-meeting kaming mga BOD ng coop. Pag-uwi ko naman ay chinat ko si Auntie Vangie. Gusto kasi namin na makamura sa PE uniform. Matagal kaming nag-converse. Kailangan parehong kumita, kaya kailangang maghanap ng murang tela. Sa Thursday ko pa malalaman ang bagong quotation. Sana makakuha kami sa kanila. Dahil sa mga karamdaman ko, hindi ako makakapunta sa libing ni Kuya Rex. Ipapahinga ko na lang bukas ang katawan ko. Salamat sa holiday! Hulyo 6, 2016 Walang pasok ngayon dahil Eid'l Ftr. Birthday din ngayon ni Zillion. Tinawagan niya ako. Expected ko naman na ako pa ang tatawagan. Madalas silang may load na pantawag kaya hindi na ako nag-aksaya ng load. Isa pa, masama pa rin ang pakiramdam ko. Hindi ko pa rin maigalaw nang maayos ang leeg ko. Panay din ang poopoo ko. Nanghihina na nga ako. Wala rin akong ganang kumain. Ni hindi rin ako makatulog. Ano ba itong nangyayari sa akin? Gayunpaman, nakagawa ako ng isang layout ng Topaz Precious Moments. Buong maghapon, halos nakahiga lang ako. Mabuti nga at nakapagbanlaw ako ng mga ibinabad kong damit. Hulyo 7, 2016 Nang pumasok ako, nawala na ang stiffed neck ko. Umasa rin akong hindi na ako mag-diarrhea. Good thing is tumigil na. Nakapagturo ako nang walang istorbo. Past 12 ay pumunta ako sa DO para sa meeting ng GAD. Ako ang pina-attend ni Mare dahil may meeting din siya as Science coordinator. Alas-dos na nagsimula ang meeting. Isang oras lang naman iyon nagtagal. Nagbigay lang ng trabaho. Ayaw ko na talaga niyon lalo na't si Mare naman talaga ang focal person. Nag-chat kami pagkatapos kong makagawa ng visual aid sa Filipino. Desidido na akong ibigay iyon sa kanya o sa iba kung ayaw niya rin. Ang classroom management na lamang ang gusto kong bigyan ng priority, gayundin ang pagsusulat at pagpaplano para sa publishing ng ilan sa mga akda ko. Doon ay mas maggo-grow pa ako. Hulyo 8, 2016 Nakaligo na ako nang mag-announce ng suspension of classes dahil sa Bagyong Butchoy. Nainis na natuwa ako. Nainis dahil magbabayad na naman kami ng isang Sabado. Natuwa naman ako dahil makakapagpahinga ako. Nang maisip kong baka nakapasok na si Mam Rose sa school, nagdesisyon akong pumunta doon. Tama nga ako. Andoon siya. Napaaprubahan ko sa kanya ang price list ng jogging pants at t-shirt kina Auntie Vangie. Approved naman agad. Kaya pagka-almusal ay nagdesisyon naman akong pumunta sa Infinite para ihatid ang sample. Imbes na ipa-LBC, ihatid ko na lang para mabilis. Mga nine ay andun na ako. Nakipagkuwentuhan ako sa mga dati kong katrabaho lalo na kina Ate Nellie at Ate Juliet. Past 11:30 na yata dumating sina Auntie kaya inabutan na ako ng lunch doon. Past 1 na ako nakaalis para naman dumiresto sa Bautista. Tamang-tama naman daw ang dating ko kasi may lagnat si Mama. Ipagluluto ko sana siya ng cocidong isda kaya lang dumating na rin si Taiwan bandang alas-singko ng hapon. Siya na ang nagluto. Hulyo 9, 2016 Kahit malamig, hindi naman ako nagkaroon ng mahabang tulog. Pagising-gising ako. Maaga rin akong nagising. Di bale, at least nakapagpahinga ako sa higaan. Halos maghapon akong nakahiga, nagsulat, at nag-Facebook. Ang sarap ng buhay. Alas-sais ng hapon, umalis ako sa Bautista. Andoon pa naman si Taiwan kaya kampante akong maaalagaan niya siya Mama, habang may sakit siya. Pasado alas-9 na ako dumating sa boarding house. Hulyo 10, 2016 Ang tawag ni Emily sa cellphone ang gumising sa akin. Birthday niya kasi ngayon. Binati ko siya agad. Alas-nuwebe na ako bumangon. Isang oras iyon pagkatapos niyang tumawag. Pagkatapos kong mag-almusal ay naglinis ako sa kuwarto. Pinasok kasi ito ng malaking daga. Binutas niya ang dingding para makapasok siya. Andami naging kalat. Nabuksan niya rin ang bigasan. Past 11 ay nakapagpahinga na ako. Nakapag-send ako ngayong araw ng dalawang kuwento sa Kalatas at Kandila bilang entries sa gagawing nilang unang publication. Sana ay makasama ang isa man lang sa mga ito. Alas-singko ng hapon, dumating ang nanay at kapatid ng estudyante kong si Marites. Ipinakikiusap niya sa akin na ayusin ang away nila ng kaklase niya. Sabi ko'y gagawan ko ng paraan bukas. Hulyo 11, 2016 Nagturo ako at nakipagpalitan ng klase. Kaya lang nagkaroon ng parada dahil sa pagdiriwang ng Buwan ng Nutrisyon. Hindi na tuloy kami nagpalitan pagkatapos niyon. Hindi ako bumaba at ang klase ko. Bahagi ito ng pagbo-boycott ko sa administrasyon. Ayaw ko na uli maging aktibo dahil napupunta lang naman sa wala ang pagod at tulong ko. Hindi na nga nabigyan ng reward, hindi pa na-appreciate. So, hindi bale na. Mag-focus na lang ako sa advisory class ko. Hindi naman ako masyadong napagod maghapon pero pag-uwi ko ay dumanas ako ng matinding sakit sa ulo. Grabe! Ang sakit talaga! Mula alas-kuwatro hanggang alas-siyete ng gabi ako nag-suffer. Nakaidlip lang ako kaya nawala. Hindi ko tuloy na-enjoy masyado ang moment nang mabasa ko ang email ng Barubal Publication tungkol sa pagkapili ng entry ko sa Amalgation self-publish book nila. Nakakatuwanl rin namang malaman na maisasalibro na ang isa sa mga akda ko kahit kailangan ko pang magbenta bago kumita o makalibre ng kopya. Okay na rin iyon. Makita ko lang ang pangalan ko sa loob ng libro ay isa nang tagumpay ng isang bagitong manunulat. Hindi na ako nagsaing. Nagluto na lang ako ng soup. Nasusuka kasi ako kanina habang masakit ang ulo. Tamang-tama naman dahil medyo gumaan ang ulo ko. Hulyo 12, 2016 Inspired akong magturo kanina. Kahit dalawang religious sects ang sumalang sa mga klase namin ay hindi ako nagpaapekto. Gusto kong magturo nang magturo. Muntik na nga akong mapaos. Gayunpaman, parang fulfilled ako ngayong araw dahil dito. Isa pa, nai-deposit ko na rin ang P20,000 sa BDO account ng Infinite Enterprises. Iyon ay paunang bayad sa pinatahi naming PE uniform. Umaasa akong matatapos kaagad ito. Marami na ang nagtatanong kung kailan. Pangalawa. Nalaman ko sa post ng Barubal Publication na apat sa limang ipinasa kong manuscript ay napili nila. Ang sarap sa pakiramdam. Hindi lang pala isa ang kuwentong mababasa ko una kong libro, apat pa. Nakaka-proud talaga. Sana lang hindi si Zillion ang maipangalan nila, gaya ng nakapaskil sa FB nila. Magagamit ko kasi ito sa ranking, as achievement. Nag-grocery ako pagkatapos ko sa banko. Then, umidlip muna ako sa boarding house bago nagmeryenda. Hulyo 13, 2016 Walang klase ngayon dahil may test ng LAPG ang mga dating Grade 3 pupils. Pumasok lang kami. Naabutan ko ang ka-busy-han sa HE at canteen. Naghahanda ng lugaw para sa meryenda ng mga bata. Hindi ako komporme sa sistema. Wala sa ayos. Parang hindi plinano. Poor leadership. Gayunpaman, nakapag-almusal ako uli. Lugaw. Pagkatapos niyon, nagkuwentuhan kami nina Sir Erwin at Mareng Janelyn. Hinainan ko sila ng mani, fish cracker, at chocolate. Ang sarap at ang saya ng bonding namin. Inabutan na kami doon ng tanghali. Pagbaba namin, niyaya kami ni Roselyn. Nilibre niya kami ng lauriat at halo-halo sa CK. Ang sarap din ng kuwentuhan namin doon. Mga alas-dos na kami nakabalik sa school. Doon naman kami naghuntahan at nagtawanan, kasama ang mga kasamahan naming hindi nakasama sa treat ni Roselyn. Naputol lamang dahil dumating na ang lider namin. Hulyo 14, 2016 Maaga pa lang ay nainis na ako kasi may na-react na naman sa mga post ko. Ang mga tirang lugaw na piniktyuran ko ay minasama pa nila. Ang akin lamang ay malaman nila ang panghihinayang ko. Hindi issue kung sino ang hindi tumulong kahapon sa pag-distribute ng lugaw sa mga LAPG examinees, kundi kung bakit nagluto sila ng napakaraming lugaw. Pera ng kooperatiba ang ginastos doon at hindi school fund dahil ayon sa principal ay wala na namang pera. Nakakainis ang mga arte at reaksiyon nila. Obvious na may mababang pang-unawa at may malalim na takot. Hay naku! Habang may masamang gawain, patuloy na magsusulat at magpapasaring si Makata O. Pinilit kong maging masaya sa aking pagtuturo sa kabila nito. In fact, panay ang tawa ng Section Garnet habang nagtuturo ako. Masarap magturo kapag masaya mo itong ginagawa. Umuwi agad ako pagkatapos ng klase. Umidlip ako bago nagmeryenda. Thanks God dahil nanunumbalik na naman ang gana kong kumain. Hulyo 15, 2016 Sinimulan ko ang araw ko nang masaya, pero nang nagmeeting kaming Grade VI teachers, nainis ako. May kontrabida talaga kasi sa faculty. Gayunpaman, patuloy namin siyang pinag-usapan. Nagpalitan kami ng kuwento tungkol sa mga maling gawain at ginawa niya. Iba talaga siya. Past 2, nag-meeting kaming mga Filipino teachers sa pangunguna ng coordinator namin na si Mam Dang. Ang tungkol lang naman sa Balagtasan ang concern ko. Ako raw ang trainer. Pagkatapos niyon, may emergency meeting naman kaming coop board members. Nag-away kasi ang dalawang tauhan namin sa canteen. Kailangang magdesisyon na tanggalin ang isa sa kanila. Inabutan kami ng alas-4 doon. Pero, bago iyon ay nakausap ko si Mam Bel. Kinausap raw siya ng kaguro namin na guilty yata sa post kong lugaw. Unfair daw. Bakit? Samantalang ang point of view ko lang naman ay sayang ang mga tirang pagkain. Dapat marunong silang mag-estimate o 'di kaya masarap silang magluto upang hindi nagkakaroon ng maraming tira. Pagkatapos ng board meeting, nagmeryenda ako ng fries, burger, at pineapple juice sa HP. Nagbayad din ako ng internet bill at binilhan ko ang sarili ko ng pantalon. Regalo ko na ito para sa birthday ko. Hulyo 16, 2016 Bago ako bumiyahe papuntang Antipolo, nag-stay muna ako sa school. Gumawa ako doon ng learning materials para sa Lunes. Inabutan ako ng alas-onse. Kaya naman, sobrang init na ng biyahe ko. Ang traffic pala talaga sa Marcos Highway dahil sa construction ng LRT extension. Alas-tres na ako nakarating. May dala akong cake para sa birthday ni Hanna. Inaasahan kong darating sila. Nag-PM ako kay Jano na ipagluto niya ako ng ulam at pansit. Nagawa naman agad niya sa kulang-kulang dalawang oras, pero hindi dumating ang mga anak ko. Hindi ko rin naman kasi tinext. Si Flor ay hindi rin nag-asikaso. Hindi niya na masusundo, gaya ng dati. Sana lang ay magkusa na lang sila. Lagi ko naman silang hinahandaan kapag birthday nila. Dito lang sa lola nila. Minsan lumalabas na lang. Bakit ngayon ay napakailap nila? Sabagay, bukas pa naman talaga ang birthday niya. Baka dumating din. Hulyo 17, 2016 Hindi dumating sina Hanna. Hindi naman talaga ako umaasa, kaya hindi ako masyadong nainis. Alam ko naman na inilalayo sila sa amin ng kanilang stepfather. Okay lang. Wala akong magagawa. Hindi ko nga lang naibigay sa kanya ang tablet. Umuwi ako ng maaga dahil ayaw kong mabalahaw ako ng ulan. Alas-4:30 pa lang nang umalis ako sa Bautista. Alas-otso naman nang dumating ako sa boarding house. Hulyo 18, 2016 Naging maayos naman ang mga klase ko kanina. Nakapagturo ako nang maayos, kahit sa last section. Sa advisory class ko naman ay nakapagpaawit pa ako ng awiting-bayan. Alas-tres na ako umuwi. Umidlip lang ako tapos hinarap ko naman ang pagwa-wattpad. Nag-edit lang ako. Nakapag-post din ako ng isang akda ng pupil ko. Ang pinakamasayang bahagi ng araw ko ngayon ay ang email sa akin ng Barubal Self-Publication. Iniimbitahan ako sa MIBF. Book-signing at chatting with the readers and buyers. Excited na ako. Nagplano rin ang mga admins ng SP na mag-self-publish, pero hindi yata matutuloy dahil nasaraduhan na ng promo ng NY Self-publish and Prints. Bahala nga sila! Urong-sulong. Kahit sana wala nang promo. Hulyo 19, 2016 Hindi sana alam ng mga estudyante ko na birthday ko ngayon, kung hindi lang ako binati ni Sir Erwin habang nagpa-flag ceremony. Ayaw ko kasing bigyan nila ako regalo. Okay lang. At least, alam nilang iba ako sa karamihan ng teacher. Hindi ako ang nag-a-announce ng kaarawan para lang mabigyan o magpasaring ng regalo. Nakaplano na ang blowout treat ko Sa Grade Six teachers. After class ang napagkasunduan namin, pero dahil darating si Mam Jec, district supervisor, ay hindi agad kami nakaalis. Inis na insi nga lang ako dahil, alas-4 na siya dumating. Naasar pa ako nang husto dahil imbes na e-evaluate ang papers namin as aspirants teacher III, nagpasaring lang siya. Nabanggit niya ang post sa Facebook. Alam ko kaagad na ako ang tinutukoy niya. Madalas niya akong pansinin. Ipinakita ko tuloy na hindi ko gusto ang mga sinasabi niya. Obvious na obvious sila ng principal. May sabwatan talaga. Hindi nila puwedeng ipagkaila. Lalo ko pang nakumpirma nang banggitin niya ang salitang 'prerogative'. Nagmamadali na akong makaalis doon. Kaya nang ako na ang may chance na magsalita, sinabi kong hindi naman ako nagmamadaling ma-promote. Hindi ko nga alam kung bakit ako na-rank, gayong hindi ako naglabas ng papers. Natuwa siya nang marinig niya mula sa akin ang salitang 'pull out'. Nag-adjourn na agad siya. Ang gusto naman nilang ma-promote ay kinamayan ako. Bakit? Anong mayroon? Hindi pa siya ang panalo! Ambisyoso. Gi-give-up lang ako, pero hindi ang tunay na rank 1. Alas-singko na natapos ang nilutong meeting namin. Umalis agad kaming lima (ako, si Mareng janelyn, si Pareng Joel, Si Mam Milo, at si Sir Ren), patungong SeaSide. Hinayaan ko silang mamili ng ipapaluto. Crabs, clams, shrimps, at tuna belly ang napili nila. Masaya akong naka-bonding ko sila. Naging masaya kaming nagkuwentuhan, nagtawanan, nagkainan, nagkantahan, at nag-inuman. Pasado alas-10:45 na kami natapos. Sulit ang gastos ko. Ang saya nilang kasama. Pag-uwi ko, nagsulat ako ng tula para sa mga natatamaan sa mga FB post ko. Lalo ko silang iinisin. Hulyo 21, 2016 Nakakasanayan ko na yata ang maging masigla at maging komedyanteng guro. Nakikita ko ang eagerness at interest. Na matuto ng mga estudyante ko. Nagiging aktibo rin sila. Kaya, sisikapin kong iwanan sa bahay ang mga problema. Kailangang humarap ako nang nakangiti sa mga mag-aaral para mas may learning at comprehension. Sa katunayan, gustong-gusto ng Section Garnet na magkuwento ako st magpatawa. Pinatapos nila ako agad sa lesson namin. Imbes na written, nag-oral test na lamang kami. Natutuwa ako dahil interesado sila na marinig ang kuwento ni Lola Kalakal. Nasabi ko tuloy na isasalibro ko iyon o hinihintay ko ang application ko sa isang publishing house. Business is business. Kailangang hindi nila iyon mabasa bago ma-publish para bumili na lang sila ng libro ko. Sa sobra kong daldal sa klase, halos mapaos na ako. Naubusan ako ng energy bago matapos ang klase ko sa last period. Mabuti na lang ay nagawa ako rin silang mapatuto at mapatawa. Natuwa rin ako dahil binisita kami ng estudyante kong nag-transfer. Kasama niya ang stage mother niya. Na-appreciate ko ang pagpapasalamat niya sa akin. Naging mabait raw akong guro ng anak niya. Nag-chat din siya sa akin at nagpaalam na gusto niyang dumalo sa Christmas Party namin. Pumayag ako. Naisip ko na rin talagang imbitahan sila. Naunahan lang ako. Hindi pa rin nakakalabas sa hospital si Ion. Si Emily naman ay pinaaasikaso sa akin ang Philhealth para makabawas sa bayarin. Hulyo 22, 2016 Nagpa-summative test ako. Akala ko hindi masyadong mapapagod ang vocal cords ko. Hindi pala. Nakakainis ang mga estudyanteng tanong nang tanong. Gusto pa nilang mag-discuss pa ako. Teat na nga, e. Ang Section Garnet naman ay gusto pang makipagkuwentuhan sa akin. Halos mapaos at sumakit na ang lalamunan ko. Gustong-gusto talaga nila ang pagpapatawa ko. Nagpadala ako ng pera sa Aklan pagkatapos ng klase ko. Dinagdagan ko na ng isanlibo para sa hospital bill. Hindi pa kasi namin maki-claim ang sa Philhealth. Ipapadala pa lang ni Emily ang form na pipirmahan ko at ng principal. Hulyo 23, 2016 Napuyat ako kagabi dahil dalawa ang ka-chat ko. Gayunpaman, maaga pa rin akong nagising. Hindi na ako nakatulog dahil nag-chat na naman ang dalawa. Okay lang naman. Marami akong natutunan sa kanila. Past 10 ay nasa Harrison Plaza na ako. Hinintay ko si Mam Edith sa Red Ribbon para matulungan ako sa pagpili ng cake. Nagkuwentuhan naman kami doon pagkatapos naming bumili. Habang hinihintay si Sir Erwin. Eleven na siya nakarating. Nag-taxi na lang kami papunta sa bahay ni Ms. Kris. Kainan at kuwentuhan na walang humpay ang nangyari. Hindi man dumating ang iba, naging masaya at maingay pa rin kami. Sina Don Facade at Plus One lang ang member ng Hideout ang naroon. Si Mam Dang naman ang hindi nakadalo sa Tupa Group. Nag-tea party pa kami para matunaw ang mga kinain namin. Ang saya-saya! Sulit ang nagastos ko. Alas-6:45 na ako nakauwi. Tumawag si Emily. Bukas pa raw idi-discharge si Zillion. Inoorserbahan pa. Hulyo 24, 2016 Nagbabad ako sa higaan hanggang alas-9:00. Samantalang maaga akong nagising. Ang sarap lang mahiga. Nakikipag-chat pa naman sa akin ang mga bago kong kaibigan. Tuwang-tuwa sila sa akin. Marami raw silang natututunan. Nagsulat din ako nang nagsulat. Nakasulat ako ngayong araw ng isang maikling kuwento, gamit ang staple wire, paper clip, at paper, as characters. Nakasulat din ako ng sanaysay, na nagustuhan ng marami kong FB friends. Ang classmate ko ngang si Jackie Delgado ay shinare (share) pa ito. Pinuri at nagpasalamat pa siya sa akin. Nakakaka-flatter. Siyempre, hindi rin pinalampas ni Sir Erwin at Mam Aprilroz ang pagbasa at paghanga rito. Nakakataba talaga ng puso. Idagdag pa si Auntie Vangie. Nai-inspire talaga akong magsulat kapag ganito ang feedbacks. Alas-3:30, nag-grocery ako sa Puregold. Bumili na rin ako sa malapit doon ng kakanin. Ang sarap ng meryenda ko! Sa kabila naman ng kasiyahang natamo ko buong araw, isang kalungkutan ang bumalot sa aking katawan nang malaman ko kay Emily ang tungkol sa findings ng x-ray ni Zillion. May pneumonia siya. Grabe! Naulit na naman. Nagka-pneumonia na siya noon dito sa Pasay, habang nasa Saudi ang ina. Nakakalungkot talaga ang ganitong pangyayari. Hulyo 25, 2016 Nagturo ako ng pagsulat ng tula kanina. Bahagi ito ng unang markahan. Nakita kong hindi lahat ng estudyante ay interesado sa pagsulat ng tula. Gayunpaman, sinikap kong ituro ito at magustuhan nila. Nakasulat naman ang karamihan. Sa last section, hindi ako nagpasulat. After class, pumunta ako sa LBC-HP upang ipadala ang CF1 ng PhilHealth, na pinirmahan namin ng principal kanina. Pag-uwi ko ay naroon na si Epr. Hindi naman ako nagulat dahil naka-chat ko ang Mommy niya. Nanghiram rin kasi siya kanina ng tatlong libong piso. Nasa Calamba raw sila. Mabuti may tira pa akong pera. Nanuod ako ng Sona ni Duterte. Hindi ko lang napakinggan lahat dahil nakaidlip ako. Sayang! Gayunpaman, nagustuhan ko ang mga achievements at plano niya para sa bansa. Gabi. Naghanda ako ng visual aid para bukas. Tanaga, isang anyo ng tula, ang ituturo ko. Hulyo 26, 2016 Hindi kami nagpalitan ng klase dahil tuwing Martes ay may dalawang religious sects na nagha-handle ng mga klase namin. Ang una ay ang Bethany Baptist Church. Ang pangalawa ay ang Our Lady of Sorrows Parish Church. Handa pa naman sana akong magturo ng anyo ng tula--- tanaga. Sa klase ko lang ito naituro. Napasulat ko rin sila ng kanilang sariling akda. Nag-meeting din kaming Grade Six teachers tungkol sa IPCRF. Nagkasundo rin kaming mag-out-of-town vacation sa December 25-30 sa Tacloban, Leyte. Game na game ako. Dapat sana ay idedeposit ko ang perang kakulangan ng bayad sa Infinite, para sa order naming 300 pares na PE uniform, kaya lang ay nag-TQC-TQC-han kami. Nag-bonding lang kami with Mam Rose. Tinamad na akong pununta sa banko. Umuwi na lang ako at umidlip. Pagkatapos maglaba, hinarap ko naman ang pag-type at pag-post ng mga akda ng mga pupils ko. Andami kong napili. Pagkatapos, saka ko pa lamang naharap ang sarili kong akda. Nagpasa ako ng kontribusyon sa patimpalak na "Ako si...". Then, nag-type ako ng journal ko. August 2007 pa lang ang natatapos ko. Maraming-marami pa akong ita-type. Hulyo 27, 2016 Masaya akong nagturo kanina ng mga anyo ng tula, gaya ng tanaga, dalit, at diona. Napasulat ko ang una at ikalawang seksiyon. Nag-enjoy naman sa talakayan at kuwentuhan ang ikatlong baitang. Samantala, kumopya lang ang last section, pagkatapos nilang nakinig. Pagkatapos ng klase, nagyaya si Sir Erwin na kumain kami ng taho sa Sanitarium. Iyon ang pinaka-bonding namin. Napag-usapan namin ang mga isyung naganap kanina at mga nakaraang araw. Natutuwa ako dahil nabaling na sa iba ang usapin. Hindi na ako ang sentro ng problema. Pag-uwi ko naman ay nag-send ako ng kuwentong pambata sa LSPuso ng Le Sorelle Publishing para sa kanilang benefit project. Umaasa akong makukuha iyon dahil binanggit ko sa email na ako ay isang guro na tumutulong rin sa mga estudyante ko na makapagsulat. Handa rin akong tumulong sa pagbebenta. Bago pa dumating si Epr, nasimulan ko na ang paggawa ng visual aid para bukas. Ang 'pagsulat ng diary' naman ang ituturo ko. At bago ako nagsulat sa Manila paper, naalala ko si Zillion at bigla kong na-miss. Nakita ko kasi ang mga naiwan niyang crayons at pencils. Gaya ko, mahilig rin siyang mamulot o mag-ipon ng maliliit na bagay na mapapakibangan pa. Masinop rin siya. Nakita ko pa nga noon kung paano niya lagyan ng masking tape ang naputol na crayola. Natutuwa talaga ako. Bata pa lamang ay marunong nang magpahalaga. Hulyo 28, 2016 Na-enjoy ko ang pagtuturo ng 'pagsulat ng diary' sa advisory class ko, kahit halos alam na nilang lahat ang tungkol dito. Pagpasok ko naman sa last section, napansin kong na-enjoy naman nila ang topic, mga paliwanag, at mga kuwento ko hinggil dito. Gustong-gusto rin nilang magsulat at mahingi ang isa sa mga journal ko. Natuwa ako. Nagkaroon lang ng fire drill kaya hindi ko naituro ang inihanda kong lesson sa dalawa pang klase. Hindi na kasi kami nagpalitan. Nagpa-recite na lang ako ng multiplication sa VI-Topaz, lalo na doon sa mga nakalista. Nakasulat naman ako ng visual aids ko, habang ginagawa nila iyon. Nag-deposit ako ng kinse mil sa bank account ng Infinite, as additional down payment. Ni-notify ko si Auntie Vangie. Aniya, hindi pa nagagawa ang jogging pants dahil nahuli ang pag-deliver ng tela. Pasadya raw kasi iyon. Ang t-shirts naman ay nakapila na para sa printing. Ngayong gabi, nag-chat si Emily. Niyayaya ako niya ako na tumira o magpalipat sa Aklan. Hindi ako umoo. Inaalala ko kasi ang bahay at lupa sa Tanza. Isa pa, nanghihinayang ako sa position ko sa GES. Naisip ko rin ang publishing dream ko. Magagawa ko pa kaya iyon kapag nasa Aklan na ako? Bahala na. Hinihintayin ko muna ang mga libro na pina-publish niya-- Trip to Mars, Amalgamation, at LSPuso ('Ang Mga Pagalit ni Mama'). Mahalaga ang mga iyon sa akin. Hulyo 29, 2016 May closing program kanina sa school ng Buwan ng Nutrisyon. Binalak ko talagang hindi bumaba. Kaya nagturo ako pagkatapos kong mag-award sa mga pupils ng 'Perfect Attendance Award' certificate. Nakakatawa ang mga sumunod na nangyari. Pinapuntahan ako ni Mam kay Plus One. Bumaba raw kami. Nang hindi kami bumaba, siya naman ang umakyat. Nakita kong tila umaapoy ang mukha niya. Hindi pa raw agad siya binati ng mga bata ko. Ipinagtanggol ko ang mga estudyante ko. Sabi ko'y hindi siya nakita. Ang totoo, kahit ako ay nagulat nang nasa pintuan na siya. Kumakain ako noon. Unang subo ko pa lang yata. Imbes na magulat, inalok ko na lang siyang kumain. Pumasok pa siya at nagtanong kung bakit hindi kami bumaba. Dapat daw ay bumababa lahat kapag may program. Ang sagot ko'y may ginagawa sila. Siya raw ang magpapababa. Sinamahan niya pababa. Ipinagpatuloy ko naman ang pagkain ko. Bumaba na rin ako pagkatapos kong kumain. Nagtawanan kami ni Mam Milo dahil siya rin ay nagpaiwan sa taas. Dalawa kaming may sariling mundo. Nag-groufie lang kaming Grade Six teachers doon. Hangang alas-12 lang ang mga bata. Shortened dahil may GPTA meeting bandang ala-1:30 ng hapon. Habang kumakain ng tanghalian, prinaktis ko sin Josaiah, Siouxsie, at Jonas ng Balagtasan. Unang beses iyon. So far, andami pang flaws. Nag-stay ako sa classroom ko hanggang 1:30. Gumawa ako ng visual aid. Hindi lang natapos. Parenting seminar pala ang naganap na meeting. Disappointed ang karamihan ng parents. Ang isa ko ngang parent ay gusto nang umuwi. Nakipagkuwentuhan na lang siya sa akin. Marami akong natutunan sa kanya. Una ay ang katotohanang ampon niya lang ang estudyante niya ngayon. Next ay tungkol sa mga pusher sa kanilang lugar. Naging makabayan at politikal kami. Pagkatapos ng parenting seminar, nagkaroon ng GPTA Election of Officers. Hindi na ako nagpa-nominate. Ako naman ay pinanalo ko ang HPTA President ko. PIO siya. Next is nagyaya si Plus One na magkaroon ng send-off party para kay Donya Ineng dahil last day na niya ngayon sa Gotamco. Pumayag naman sina Papang. Kaya, after ng election ay pumunta na kami sa hideout. Isa na namang masaya at maingay na dinner bonding ang naganap. Alas-8 na yata ako nakauwi. Hulyo 30, 2016 Alas-nuwebe na ako bumangon para mag-almusal. Pero, mas maaga akong nakamulat. Ang sarap lang magbabad sa higaan. Alas-diyes naman ay nabuksan ko ang email ko. Nabasa ko doon ang mensahe ng LSP. Pinapadagdagan ng kulay ang cover illustration na pinadala ko kahapon. Pinadadagdagan din nila ng mga images para sa loob. Pambata kasi. Saka isang libro pala ang kuwento ko. Solo. Dadagdan ko rin ng activities, like word hunt, coloring pages, etc. Ginawa ko kaagad. Sinubukan kong mag-sketch. Mahirap iguhit ang kamay at mukha, kaya nagpatulong ako kay Epr. Natapos naman niya agad. Kailangan ko lang kulayan. Okay naman ang gawa niya. Birthday niya ngayon. Gusto ko sana siyang yayaing mag-dinner sa labas at uminom ng kahit isang bucket ng beer, kaya lang umalis na siya bandang alas-singko. May work na raw sila bukas. Hulyo 31, 2016 Sinikap kong maipasa ko ang mga requirements para sa kuwentong pambata ko na ipinasa ko sa LSPuso. Nagawa ko iyon bago magtanghali. Sa HP na ako nag-lunch. Bumili kasi ako ng puting barong na kapareho ng uniform namin tuwing Monday at Wednesday. Hindi puwedeng hindi ako mag-uniporme sa itinakdang araw. Makakasuhan ako. Hindi pa kasi natahi ang tela na required ng DepEd. Nag-grocery na rin ako at bumili ng isang ream ng bond paper at ink ng printer. Kailangan ko nang mag-publish ng magazine ng VI-Topaz. Umidlip ako pagdating ko. Past 4 na ako bumangon at nagmeryenda. Pagkatapos niyon, nag-encode ako ng mga akda ng mga bata. Diretso post na rin sa FB page namin. Naka-chat ko si Emily. Papasok na raw bukas si Zillion. Natuwa ako.

Ang Lapida

Inilapag ng apo ang mamahaling bouquet ng mga bulaklak sa puntod ng yumaong lola. Sinindihan naman ng 65-anyos na lolo ang kandila at saka siya tahimik na nagdasal.

Pinagmasdan lamang ng bata ang lolo. Tahimik rin niyang binasa ang nakaukit sa marmol. RIP Your loving memories will remain in our hearts. Maria Natividad Bondoc Born: December 14, 1952 Died: March 7, 2014.

Nang matapos mag-usal ng dasal ang lolo, hinaplos niya ang mga nakaukit na letra ng pangalan ng yumaong asawa. Ilang minuto niya ring inalala ang mga magagandang alaala nito, habang paulit-ulit na idinadantay ang mga daliri sa bawat titik.

“Lolo, mahal na mahal niyo po talaga si Lola Naty, ano po?” tanong ni Robbie.

Tiningnan niya muna ang apo, bago bahagyang tumango. “Napakabait ng lola mo. Hindi sapat ang mga katagang ito para lagi natin siyang maalala…”

Napamaang ang apo. Hindi na rin nagsalita si Lolo Ruben, kaya tila may dumaang anghel sa pagitan nila.

“Lolo, ano po ang ibig sabihin ng RIP?” muling tanong ng apo.

“Rest in Peace. Ibig sabihin, hangad natin sa lola mo na maging tahimik at masaya sa langit, kasama ang Diyos natin.”

Tumango-tango muna ang bata. “E, ito po?” Itinuro ang sentence sa baba ng RIP.

“Nasa puso lagi natin ang mga alaala ng lola mo.”

“Nababasa niyaa po ba ito?” napakainosenteng tanong uli ni Robbie.

Natawa si Lolo Ruben, pero agad din namang nagseryoso. “Hindi. Pero, opo… nababasa niya. Nararamdaman niya.”

“Alam niya po na dinalaw natin siya ngayon?”

Tumango lang ang lolo.

“Lahat po ba ng lola may ganito?” Itinuro niya ang marmol na lapida.

“Hindi lahat. Hindi lahat ng pamilya ay kayang magpagawa nito. Ang iba, pintura lang. Walang lapida.”

“Bakit po?”

“Kasi ang iba, wala silang pampagawa nito. Mahal kasi ito.”

Tumango-tangong muli ang apo.

“Magagalit po ba si Lolo Naty kung wala siya niyan?”

Tuluyan nang pumulanghit ng tawa si Lolo Ruben. Nakitawa na rin si Robbie.

“Apo, ang lapida ito ay simbolo lang ng pagmamahal natin sa iyong lola. Hindi pa ito sapat para masuklian natin ang pagmamahal na inalaay niya para sa atin noong kasama pa natin siya. Pero, kahit naman hindi ganito ang lapida niya o kahit wala, alam kong hindi siya magagalit, dahil napakamaunawain niya…” Tinantiya niya ang apo kung nauunawaan siya. “Isa pa, kapag walang ganito, baka hindi natin siya mahanap. Baka ibang pamilya ang magtirik ng kandila para sa kanya, kasi nga walang pangalan.”

Kumbinsido si Robbie.

“Let’s go na?” yakag ng lolo.

“Wait…” Hinila niya ang kamay ng lolo para umupong muli sa damuhan. “May sasabihin pa ako kay Lola Naty.”

“O siya. Sige, sabihin mo na.”

“Lola Naty, miss ka na po namin. Sabi ni lolo, alam mo raw na dinalaw ka namin. Sasama uli ako dito sa susunod… Alam ko na po ito puntahan. Hindi po ako maliligaw dahil may lapida ka. Binasa ko lahat at kinabisado.”

Palihim na natawa si Lolo Ruben sa mga tinuran ng apo. Pagkatapos, tahimik silang lumayo sa puntod ni Lola Naty.

Bago nakalabas sa memorial garden ang maglolo, may naisip na namang tanong si Robbie.

“Lo, bakit… bakit po may born at died doon sa lapida? Parang talambuhay po.” Tumawa pa siya.

A, yun ba? Kasi, magkakaiba ng birthday ang tao. Doon natin malalaman kung ilang taon na siya nang bawian siya ng hininga ng Panginoon…”

Kumunot ang noo ng bata.

“May nabasa po kasi akong talambuhay ng isang bayani… parang pareho po. Bayani po ba si Lolo Naty?”

Muntik nang mailuwa ni Lolo Ruben ang pustiso niya. “Hindi siya bayani tulad ng mga kilala mong bayani, pero bayani siya sa kanyang naiibang paraan. Ang pagpapalaki lamang sa iyong ama at iyong mga uncle at auntie ay isa nang kabayanihan…”

“E, sana po pala… ipinalagay niyo sa lapida niya ang mga nagawa ni Lola. Iyong pagiging mabuting ina niya, saka po ‘yung… ‘yung… pagiging titser niya. Sabi niyo po sa akin, naging successful si Lola sa kanyang pagiging titser…”

“Tama ka, Robbie. Pero, hindi naman iyon titingnan ng Diyos pagdating sa langit. Pantay-pantay tayo pagdating doon. Hindi mahalaga kung nakamit mo ang tagumpay dito sa lupa o kung ano-ano ang mga nakamit mo. Ang mahalaga ay kung paano tayo naging mabuting tao nang nabubuhay pa tayo,’’ malinaw na paliwanag ni Lolo Ruben. Nakita niyang nakumbinsi si Robbie sa kanyang inihayag.

“Lolo, gusto ko ‘pag namatay ako…”

“Huwag kang magsalita nang ganyan…” sawata ng lolo.

“Hindi po, Lo… basta gusto ko lang pong malaman niyo na kung ano ang gusto kong ilagay sa lapida ko.”

“O, ano naman?” Napangiti na lang ang lolo sa kabibuhan ng apo.

“RIP poging bata,” aniya, sabay tawa nang malakas.

Napatawa na rin si Lolo Ruben.