Ang Sitio Bukana Noon

 

Ang Sitio Bukana Noon

 

 

Isang umaga, nasa baybayin sina Benjo at Lolo Sergio. Pinagmamasdan nila ang mga parating na mangingisda, na galing sa pamamalakaya.

 

“Kumusta ang huli ninyo?” tanong ni Lolo Sergio.

 

“Bokya na naman kami, Lolo Sergio,” malungkot na tugon ni Mang Tasyo.

 

“Pang-ulam lang ng pamilya,” dagdag ni Mang Bino.

 

“Bigyan natin sila,” alok ng binatang si Tiro.

 

“Naku, huwag na. Sa susunod na lang,” tanggi ni Lolo Sergio.

 

Pag-alis ng tatlo, nag-usap ang maglolo.

 

“Si Tatay kaya, may mahuhuling isda?” tanong ni Benjo.

 

“Kung walang huli ang tatlo kanina, posibleng wala ring huli ang tatay mo.”

 

“Napakalawak naman ng dagat, Lolo Sergio.”

 

“Ano?” Hindi na naman narinig ng kaniyang lolo.

 

Inulit niya ang sinabi niya kasi nakalimutan niyang bingi na pala ito.

 

“Oo nga, pero napakalawak din ng pinsalang gawa ng mga tao.”

 

Napakamot sa ulo si Benjo.

 

“Hindi ganito ang Sitio Bukana noon,” patuloy ng kaniyang lolo.

 

“Ano ang hitsura nito noon, Lolo?”

 

Inakbayan ni Lolo Sergio si Benjo patungo sa estuwaryo. Ikinuwento nito sa kaniya kung gaano kalinis at kaganda ang kanilang mga baybayin at estuwaryo. 

 

“Ang ganda pala dati ng Sitio Bukana?!” Bumilog ang mga mata at mga labi ni Benjo.

 

“Oo! Sagana sa yamang-dagat ang mga tao rito. At maraming turista ang dumarayo.”

 

“Talaga, Lolo? Ibalik natin ang Sitio Bukana noon,” sabi ni Benjo.

 

“Paano?” Napakamot sa baba si Lolo Sergio. “Tingnan mong maigi itong estuwaryo. May turista pa kayang darayo rito?”

 

Hindi na nakasagot si Benjo dahil narinig nila ang anunsiyo.

 

“Mga kababaryo, may bisita tayo,” sabi ni Tserman Hipolito. Gamit nito ang megapono. Nakasunod naman ang masusugid na barangay tanod nito.

 

“Lolo, may turista na tayo,” sabi ni Benjo.

 

“Ssssh! Makinig tayo,” sawata sa kaniya ng lolo.

 

Tumigil ang mga bata sa paglalaro. Lumabas ang mga nanay sa kanilang kubo. Naglapitan ang mga tatay at iba pang taga-sitio.

 

“Siya si Mister Ho. May gagawin siyang proyekto rito sa Sitio Bukana,” patuloy ni Tserman Hipolito. “Siya ang magdadala ng pagbabago!”

 

“Pagbabago!” sabay-sabay na sigaw ng barangay tanod ng kanilang sitio.

 

“Kung gusto ninyo ng pagbabago, tanggapin natin ang plano ni Mister Ho. Mahusay siya sa larangan ng negosyo.”

 

“Mawalang-galang na Tserman,” singit ni Aling Unyang. “Anong pagbabago? Magbabago rin ba ang buhay ng pamilya ko?”

 

Sumang-ayon ang iba pa sa tanong ni Aling Unyang.

 

“Sandali! Sandali!” galit na sabi ng tserman. “Ayaw ba ninyo ng kabuhayan? Maglalagay ng pantalan si Mister Ho sa ating estuwaryo.”

 

Nakalapit na ang maglolo kina Tserman Hipolito at bisita nito.

 

“Tama ba ang narinig ko, Tserman Hipolito?” usisa ni Lolo Sergio.

 

“Sabi ni Tserman, magtatayo si Mister Ho ng pantalan sa ating estuwaryo,” bulong ni Benjo sa lolo.

 

“Ano? Mali ang desisyon mo, Tserman Hipolito!” Umuusok ang ilong ni Lolo Sergio. “Hindi solusyon ang pagpapatayo ng pantalan.”

 

“Anong solusyon ang naiisip mo, Lolo Sergio?” natatawang tanong ni Tserman Hipolito.

 

Nagtawanan naman ang mga barangay tanod nito.

 

“Ano raw?” tanong ng kaniyang lolo.

 

Binulungan ni Benjo ang lolo, kaya lalong uminit ang ulo.

 

“Tserman Hipolito, kahit bata ka pa noon, pero alam kong naaalala mo kung gaano kalinis at kaganda ang lugar na ito. Palagi kayong naliligo diyan sa estuwaryo. Ngayon, ito ang gagawin mo.”

 

Sandaling natahimik ang lahat dahil sa mga binitiwang salita ni Lolo Sergio.

 

Pumagitna na si Benjo. “Tserman Hipolito, Mister Ho, huwag na ninyong ituloy ang plano.”

 

“At ano ang kayang gawin ng isang batang tulad mo?” pasinghal na tanong sa kaniya ni Tserman Hipolito.

 

“Marami akong magagawa. Marami tayong magagawa kung ang lahat ay makikiisa.”

 

“Benjo?” gulat na gulat ang kaniyang lolo. Hinila siya nito.

 

“Ayan! May pinagmanahan naman pala ang apo sa kaniyang lolo,” tudyo ng tserman. “Hindi na kayo nahiya sa bisita nating mayaman. Siya ang aahon sa atin sa kahirapan.”

 

Kumawala si Benjo at muling pumunta sa harapan. “Hindi! Siya ang sisira lalo sa kalikasan!”

 

“Umuwi na kayong maglolo!” sigaw ni Tserman Hipolito. “Buo na ang plano ni Mister Ho.”

 

Nagtaas ng dalawang kamay si Mister Ho. Tumigil ang lahat at pinakinggan ito.

 

“Umuurong na ako sa plano. Ayaw kong magnegosyo sa magulong lugar na ito,” sabi ni Mister Ho.

 

“Pero, Mister Ho, kaya kong ayusin ito,” pakiusap ni Tserman Hipolito.

 

“Hindi na! Tama na ang nakita ko.” Umalis na si Mister Ho.

 

Naghiyawan ang mga taga-sitio.

 

“Kasalanan niyo `to! Mag-uusap pa tayo,” sabi ng tserman sa maglolo, sabay duro. Mabilis itong tumalikod, kasunod ang mga tanod.

 

“Boo!” hiyawan ng mga tao.

 

“Tama na!” sabi ni Lolo Sergio. “Panahon na para matulong-tulong tayo. Napag-usapan na namin ito kanina ni Benjo bago pa dumating ang bisita ni Tserman Hipolito.”

 

“Ilatag mo, Benjo ang mga plano mo,” sabi ni Aling Unyang.

 

“Susuporta kami sa inyo kapag nakabubuti naman para sa ating sitio,” sabi naman ni Mang Tasyo.

 

“Oo! Tutulong kami.” Sumang-ayon ang lahat, kahit ang mga kalaro niyang sina Goryo at Mimi.

 

“Pangarap kong maibalik ang Sitio Bukana noon. Mga ka-sitio, ito na ang panahon,” sabi ni Benjo nang mahinahon. “Maibabalik natin ang dating kasaganaan at kagandahan ng estuwaryo.”

 

“Paano, Benjo? Ningas-kugon lang naman ang mga taga-sitio,” tanong ni Mang Bino.

 

“Oo nga,” sang-ayon ni Tiro. “Ang mga binoto nating pinuno, puro lang pangako.”

 

“Kaya tayo na ang magsimula ng pagbabago. Makinig kayo sa aking apo,” sabi ng kaniyang lolo.

 

“Sige, makikinig kami,” sabi ni Aling Unyang.

 

Tinapik-tapik ni Lolo Sergio ang balikat ni Benjo. “Kaya mo `yan.”

 

Tumango-tango muna si Benjo at huminga nang malalim.

 

Pinakinggan ng lahat ang mga sinabi ni Benjo. Nakinig pati ang kaniyang mga kalaro.

 

“Una, maglinis. Pangalawa, magtanim. Punuin natin ng mga bakawan ang estuwaryo. Magkaroon tayo ng disiplina sa pagtatapon ng basura. Protektahan natin ang kalikasan.”

 

Nagpalakpakan ang madla nang mailatag ni Benjo ang kaniyang plano.

 

“Manang-mana ka talaga sa akin, Apo,” papuri ni Lolo Sergio. Ginulo-gulo pa nito ang buhok ni Benjo.

 

“Salamat na inyo!” sabi ni Benjo. “Magsimula na tayo ngayon. Ibalik na natin ang Sitio Bukana noon.”

 

“Kilos na! Ngayon na!” sigaw ni Aling Unyang.

 

Sumunod na rin ang iba. Sabay-sabay silang kumilos habang nag-aawitan.

 

“Proud ako sa `yo, Benjo,” maluha-luhang sabi ni Lolo Sergio.

 

“Wala pa akong nagagawa, Lolo,” biro ni Benjo. “Ako ang proud sa inyo. Noong ikaw ang kapitan del baryo, sabi nina Tatay at Nanay, napakalinis daw ng ating estuwaryo.”

 

Nakangiting tumango-tango si Lolo Sergio. “At kaya mong ibalik ang dating Sitio Bukana, Benjo. Naniniwala ako sa kakayahan mo.”

 

“Opo, Lolo. Sa tulong ninyo at ating mga kababaryo, makakaya ko ito.” Itinaas pa niya ang kaniyang kamao.

 

Nang araw na iyon, malaki na agad ang pagbabago sa kanilang sitio. At sa patuloy pagkakaisa at pagmamalalasakit ng bawat isa, unti-unting natutupad ang pangarap ni Benjo.

 

Isang umaga, nasa baybayin sina Benjo at Lolo Sergio. Pinagmamasdan nila ang mga parating na mangingisda, na galing sa pamamalakaya. Sigurado silang marami na namang huli ang bawat mangingisda.